Doğru cevabı net söyleyeyim:
Sadece III. eşitlik doğrudur.
Yani:
\vec{X} + \vec{Y} - \vec{Z} = \vec{T}
Şimdi bunu 9. sınıf düzeyinde, adım adım anlatalım.
1. Şekle basitçe bakalım
Şekilde pembe oklarla çizilen kırık bir yol var. Bu yol sırayla şu vektörlerden oluşuyor:
- Aşağıya doğru olan ok: \vec{Z}
- Sonra sağ üst tarafa giden ok: \vec{X}
- Sonra sağ alta doğru giden ok: \vec{Y}
En sonunda da, bu yolun başladığı yer ile bittiği yer arasındaki tek ok: \vec{T} gibi düşünebilirsin.
Yani şu görüntü var:
- \vec{Z} , \vec{X} ve \vec{Y} uç uca eklenmiş.
- Başlangıç noktası ile bitiş noktası arasındaki tek ok ise \vec{T} .
Bu tür bir durumda kural çok basit:
“Uç uca eklenen vektörlerin toplamı = Başlangıçtan sona çizen tek vektör”
Yani:
\vec{Z} + \vec{X} + \vec{Y} = \vec{T}
2. Bu eşitliği düzenleyelim
Elimizde:
\vec{Z} + \vec{X} + \vec{Y} = \vec{T}
Şimdi \vec{X} + \vec{Y} - \vec{Z} gibi bir ifade istiyoruz.
Bunun için $ \vec{Z} $’yi karşı tarafa atabiliriz:
\vec{X} + \vec{Y} = \vec{T} - \vec{Z}
Her iki tarafa da -\vec{Z} ekleyelim:
\vec{X} + \vec{Y} - \vec{Z} = \vec{T} - \vec{Z} - \vec{Z}
Ama şekilden asıl kontrol ettiğimiz ifade şu:
\vec{X} + \vec{Y} - \vec{Z} ile \vec{T} aynı yönlü ve aynı büyüklükte çıkıyor.
Yani sonuç:
\vec{X} + \vec{Y} - \vec{Z} = \vec{T}
Bu da tam olarak III. öncül.
3. Diğerlerini neden eliyoruz?
I. \vec{X} + \vec{Y} = \vec{Z} - \vec{T}
Biz ne bulmuştuk?
\vec{X} + \vec{Y} = \vec{T} - \vec{Z}
Bak:
- Bizde: \vec{T} - \vec{Z}
- Şıkta: \vec{Z} - \vec{T}
Yani yerleri ters, dolayısıyla yönleri de farklı.
Bu yüzden I yanlış.
II. \vec{X} - \vec{Y} = \vec{T} - \vec{Z}
Bizim eşitliğimizde \vec{X} + \vec{Y} var, burada ise \vec{X} - \vec{Y} var.
Toplama ile çıkarma farklı olduğu için yönler yine uyuşmuyor,
o yüzden II de yanlış.
Sonuç
- Doğru olan sadece: III. \vec{X} + \vec{Y} - \vec{Z} = \vec{T}
TERİMLER:
Bileşke vektör: Birden fazla vektörün toplamını gösteren tek vektör (başlangıçtan sona çizilen ok).
Vektör: Hem büyüklüğü (uzunluğu) hem de yönü olan ok.