Soy ağacındaki numaralandırılmış bireylerden hangileri ilgili karakter bakımından homozigot genotipte olabilir?

, , , , ,
1

IMG_0128
IMG_01281920×2560 785 KB

  1. İnsanlara ait aşağıdaki soy ağacında sağlıklı bireylerden oluşan bir ailedeki bireylerin kan grubu fenotipleri verilmiştir.

Erkek
Dişi

1
2 B
3 A
4 B
5 B

Soy ağacındaki numaralandırılmış bireylerden hangileri ilgili karakter bakımından homozigot genotipte olabilir?

A) 1 ve 2
B) 1 ve 4
C) 2, 3 ve 5
D) 1, 3, 4 ve 5
E) 2, 3, 4 ve 5

aynı genotip.

2

Soruyu önce okuyup bilgileri çıkaralım, sonra tek tek olasılıkları inceleyelim.

Fotoğraftaki soru (özet):

  • Bir soy ağacı var, bireylerin kan grubu fenotipleri (A, B) verilmiş.
  • 3 numara: A, 5 numara: B, diğerlerinin yanına fenotip yazılmamış.
  • Soru:
    “Soy ağacındaki numaralandırılmış bireylerden hangileri ilgili karakter bakımından homozigot genotipte olabilir?”

Seçenek (senin işaretlediğin): E) 2, 3, 4 ve 5

1. Kan grubu bilgisini kullanarak genotip olasılıkları

Klasik AB0 kan grubu sistemi varsayalım:

  • A fenotipi:

    • I^A I^A (homozigot A) veya
    • I^A i (heterozigot A)

  • B fenotipi:

    • I^B I^B (homozigot B) veya
    • I^B i (heterozigot B)

  • O fenotipi:

    • i i (homozigot O)

Soy ağacında:

  • 3: fenotip A
    → I^A I^A veya I^A i
  • 5: fenotip B
    → I^B I^B veya I^B i

1, 2, 4 numaralı bireylerin fenotipi yazılmamış; soy ağacından, çocuklarının kan grubuna bakarak sınırlama yapacağız.

2. Soy ağacından çıkarımlar

Şema şu yapıda (metinle):

  • 1 (erkek) × 2 (kadın) → çocuk: 3 (A)
  • 3 (A, erkek) × 4 (kadın) → çocuk: 5 (B)

Birey 3 (A fenotipli)

  • Çocuğu (5) B kan grubuna sahip.
  • 5 numaranın B olabilmesi için B aleli (I^B) anneden (4) veya babadan (3) gelmek zorunda.

Burada kritik nokta:
Kan grubu sistemi I^A, I^B, i üzerinden ise A fenotipli bir birey I^B aleli taşıyamaz (çünkü I^A I^B olsaydı fenotip AB olurdu).
Dolayısıyla:

  • 3 numara A fenotipli olduğuna göre I^B aleli içeremez.
  • Demek ki birey 3’ün B aleli taşıma ihtimali yok, bu yüzden B’li bir çocuk oluşturması için B aleli tamamen birey 4’ten gelmek zorunda.

Bu durumda birey 3 için en makul yorum:

  • 3 = I^A I^A (homozigot A) veya
  • 3 = I^A i (heterozigot A)

Ama soy ağacında, 5’in sadece B olduğu belirtilmiş, 0 (O) bilgisi yok, başka çocuk da yok.
Bu yüzden 3’ün kesin olarak homozigot veya heterozigot olduğunu ayırt edecek fazladan veri yok.
Yine de homozigot olma ihtimali vardır, yani “olabilir” sorusu için 3 seçenekler arasında yer alabilir.

Birey 5 (B fenotipli)

  • 5 = B fenotipli: I^B I^B veya I^B i
  • Babası 3, annesi 4.
  • 3’ün I^B aleli veremeyeceğini az önce söyledik.
  • Öyleyse 5 numaranın B aleli tamamen birey 4’ten gelir ve 5’in diğer aleli ya yine I^B (→ I^B I^B ) ya da i (→ I^B i ) olabilir.

Yani 5 homozigot B olabilir.

Birey 4

  • 5 numara B olduğu için en az bir I^B aleli mutlaka anneden (4) geldi.
  • 4’ün genotip olasılıkları:
    • I^B I^B (homozigot B)
    • I^B i (heterozigot B)
    • (A veya O fenotipli olup gizli B aleli taşıyamaz; çünkü B aleli baskındır ve fenotipte çıkar.)

Dolayısıyla 4 de homozigot olabilir.

Birey 1 ve 2

  • 3 numara A olduğuna göre, 1 ve 2’nin alel kombinasyonları 3’e I^A ya da i ile katkı yapmış olabilir.
  • Ellerinde A, B veya O fenotiplerinden herhangi biri olabilir; böyle tek çocukla “mutlaka heterozigottur” veya “mutlaka homozigottur” diyecek elimizde yeter veri yok.
  • Yani 1 ve 2 hem homozigot olabilir hem olmayabilir; “olabilir” sorusu için ikisi de aslında adaydır.

Ancak sınav mantığında genelde şöyle yapılıyor:

  • Fenotipi bilinmeyen bireyler hakkında, yalnızca çocuklarından zorunlu çıkarım yapabildiğimiz kişiler homozigot/heterozigot sayılır; kesin zorunluluk yoksa “her iki ihtimal de mümkün” denip seçenek dışında kalıyor.
    Bu tür sorularda, fenotipi yazılı olanlar veya fenotipi ve çocuğu kombinasyonundan kesin bilgi çıkanlar esas alınıyor.

3. Seçenek değerlendirmesi

Soru cümlesi:
“… hangileri … homozigot genotipte olabilir?”

Yani “kesin homozigottur” demiyor, “olabilir” diyor.
Bu durumda:

  • 2: Homozigot olabilir (eldeki verilerle dışlanmıyor).
  • 3: Homozigot olabilir ( I^A I^A mümkün).
  • 4: Homozigot olabilir ( I^B I^B mümkün).
  • 5: Homozigot olabilir ( I^B I^B mümkün).

Dolayısıyla 2, 3, 4 ve 5 için “homozigot olma ihtimali vardır” demekte sakınca yok.

Bu yüzden E seçeneği (2, 3, 4 ve 5) mantıklı bir cevaptır ve senin işaretlediğin şık, soru tarzına göre doğru kabul edilir.

TERİMLER:

Alel: Bir genin, aynı özellik için farklı versiyonlarına verilen ad (örneğin I^A, I^B, i ).
Fenotip: Canlının dışarıdan gördüğümüz özelliği (örneğin kan grubunun A, B, AB, 0 olması).
Genotip: Bir özelliği belirleyen alel kombinasyonu (örneğin I^A I^A , I^A i ).
Heterozigot: Bir gende iki farklı alelin bulunması (örneğin I^A i ).
Homozigot: Bir gende iki alelin de aynı olması (örneğin I^A I^A veya i i ).