- Yılmaz ailesine ait bazı özellikler aşağıda verilmiştir.
| Birey |
Saç Şekli |
Göz Rengi |
| Anne |
Kıvırcık saçlı |
Mavi |
| Baba |
Kıvırcık saçlı |
Kahverengi |
| 1. çocuk |
Düz saçlı |
Kahverengi |
| 2. çocuk |
Kıvırcık saçlı |
Mavi |
Tablodan yola çıkarak,
I. Bir özellik bakımından melez olan bireylerin çocuklarında çekinik olan gen fenotipte görülebilir.
II. Çocuklar genetik olarak tamamen anneye benzer.
III. Bir anne ile babanın farklı genetik özelliklere sahip çocukları doğabilir.
ifadelerinden hangilerine ulaşılabilir? (İnsanlarda kıvırcık saç geni, düz saç genine; kahverengi göz geni, mavi göz genine baskındır.)
A) I ve II
B) I ve III
C) II ve III
D) I, II ve III
Bu resim, bir ailenin genetik özellikleri üzerinden çocuklarının genetik yapılarının yorumlanabilmesi için verilen bir tabloyu ve bu tabloya dayalı ifadeleri doğrulama sorusunu içermektedir. Çocukların saç şekli ve göz rengi üzerinden, genetik baskınlık ve çekiniklik kuralları hakkında çıkarım yapılmaya çalışılıyor.
Başlık
Kısa cevap: B) I ve III. Anne-baba hem saç hem göz özelliğinde taşıyıcı oldukları için çekinik özellik çocuklarda görülebilir ve aynı anne-babadan farklı genetik özellikte çocuklar doğabilir.
Alt Başlık
Açıklama:
- Verilenler: anne kıvırcık, mavi göz (mavi resesif → bb); baba kıvırcık, kahverengi göz (kahverengi baskın → B?). 1. çocuk düz saç (düz resesif), 2. çocuk kıvırcık saç.
- Saç için: kıvırcık baskın, düz resesif. Aynı çiftten düz saçlı çocuk çıkmış olması, her iki ebeveynin de saç geninde taşıyıcı (heterozigot, Kk) olduğunu gösterir. Bu durumda ebeveynlerin çocuklarında çekinik fenotip (düz saç) görülebilir → I doğru.
- Göz için: anne mavi ⇒ bb kesin; baba kahverengi fakat mavi çocuk (bb) olabildiğine göre baba Bb olmalıdır. Yani babadan gelen kromozom (B veya b) çocuğun göz rengini belirlemede etkilidir.
- Aynı anne-babadan farklı genotipte ve fenotipte çocuklar doğabilir (ör. 1. çocuk düz saç, 2. çocuk kıvırcık saç) ⇒ III doğru.
- II (Çocuklar genetik olarak tamamen anneye benzer) yanlıştır; çocuklar anne ve babanın karışımıdır, tam olarak anneye benzeme zorunluluğu yoktur.
Kısa örnek (Punnett):
Basit Punnett kareleriyle saçın nasıl düz çocuk verebildiğini gösteren örnek (K = kıvırcık baskın, k = düz resesif; ebeveynler Kk x Kk):
K k
K KK Kk
k Kk kk
Burada kk düz saç fenotipini verir; olasılık 1/4.
TERİMLER:
Allel: Bir genin farklı biçimleri.
Baskın: Bir allelin tek kopyası fenotipte etkisini gösteriyorsa o allel baskındır.
Fenotip: Bir organizmanın gözlemlenebilir özellikleri (ör. saç tipi, göz rengi).
Gen: Belirli bir protein veya özellik için DNA üzerinde kodlanan bölge.
Genotip: Bir organizmanın sahip olduğu allel kombinasyonu.
Heterozigot: Aynı lokusta iki farklı allele sahip birey (ör. Kk).
Homozigot: Aynı lokusta iki aynı allele sahip birey (ör. kk veya KK).
Melez: Genellikle heterozigot ile eşanlamlı kullanılır; iki farklı allel taşıyan birey.
Resesif: Fenotipte etkisini gösterebilmek için iki kopya gerektiren allel tipi.
Taşıyıcı: Resesif bir alleli taşıyan ve fenotipte hastalık göstermeyen birey (heterozigot).
