Önce resimdeki soruyu okuyup metni yazıya dökeyim, sonra cevabı vereyim.
SORU METNİ (okuyabildiğim kadarıyla)
Çin’in güneybatısında yer alan Yunnan eyaletinde yapılan kazılarda, Neolitik Dönem’e tarihlenen taş çanak kalıntıları bulunmuş, Neolitik dönem’e ait olan bu çanak kalıntılarının içlerinde pirinç tanelerine de rastlanmıştır. Bu çanak kalıntılarının birinde, pirincin toplayıcılık faaliyetleriyle değil, bilinen en eski tarım şekli olarak yetiştirildiği anlaşılmıştır. Bu eski buluntular, pirinç yetiştiriciliğinin, modern kavimler göçüyle birlikte Çin’in doğu sahillerine ve Güneydoğu Asya’ya yayıldığını göstermektedir. Dolayısıyla Neolitik Dönem’de sadece avcı–toplayıcı faaliyetlerin değil, tarıma dayalı faaliyetlerin de yürütüldüğü, bu süreçte tarımın da toplumsal dönüşümlere sebep olduğu söylenebilir.
Bu parçadan aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
Şıklar (gördüğüm kadarıyla):
A) Tarımın başlamasıyla birlikte avcılık büyük bir önemini kaybetmiştir.
B) Yunnan bölgesindeki kazılar Neolitik Dönem’den daha eski bulgular vermemektedir.
C) Aynı yerleşim yerinde farklı yaşamsal faaliyetler bir arada yürütülmüştür.
D) Neolitik Dönem insanlarının yerleşik yaşama geçmediği varsayılmaktadır.
E) Geçim stratejilerinin çeşitlenmesi, o dönemde nüfus artışına neden olmuştur.
Kitapta cevabın işaretlendiği şık da C gibi görünüyor.
DOĞRU CEVAP
Doğru cevap: C şıkkı
Neden C doğru?
Metinde şunlar var:
- Neolitik Dönem’de:
- avcı–toplayıcı faaliyetler var,
- tarıma dayalı faaliyetler (pirinç yetiştiriciliği) de var.
Bu, aynı dönemde ve aynı yerleşim alanında birden fazla geçim / yaşamsal faaliyetin birlikte yürütüldüğünü gösterir. Yani:
- Hem avcılık-toplayıcılık,
- Hem de tarım aynı anda sürüyor.
Bu da tam olarak “aynı yerleşim yerinde farklı yaşamsal faaliyetler bir arada yürütülmüştür” anlamına gelir; yani C şıkkı.
Diğer şıklar neden yanlış?
A) Tarımın başlamasıyla birlikte avcılık büyük bir önemini kaybetmiştir.
Metinde “avcılık önemini kaybetti” diye bir ifade yok. Sadece tarımın da yürütüldüğünü söylüyor. Önem kaybı iddiası çıkarılamaz.
B) Yunnan bölgesindeki kazılar Neolitik Dönem’den daha eski bulgular vermemektedir.
Parçada Yunnan kazılarının Neolitik Dönem’e tarihlenen bulgular verdiği söyleniyor ama “daha eski bulgu yoktur” diye bir sınırlama yapılmıyor. Bu, metnin sınırını aşan bir yorum olur.
D) Neolitik Dönem insanlarının yerleşik yaşama geçmediği varsayılmaktadır.
Tarıma dayalı faaliyetlerden söz edilmesi, aksine bize yerleşikliğe geçişe dair bir işaret verir. “Geçmediği varsayılmaktadır” ifadesi metne tamamen ters.
E) Geçim stratejilerinin çeşitlenmesi, o dönemde nüfus artışına neden olmuştur.
Metin, tarımın toplumsal dönüşümlere sebep olduğundan söz ediyor, ama nüfus artışından hiç bahsetmiyor. Nüfus artışı çıkarımı metne dayanmıyor.
İstersen benzer bir paragraf yorumu sorusunu birlikte adım adım çözebiliriz; nasıl yaklaşman gerektiğini tek tek gösteririm.
