AYT / TÜRKİYE GENELİ - 1
- Çapraz kafiye düzeni
- Redif
- 11’li hece ölçüsü
- Tam kafiye
Aşağıdaki dörtlüklerin hangisi bu kavramların tümünü karşılamaktadır?
A)
Beni bir onulmaz derde düşürdü
Bir ayın bir de şin birisi de kaf
Ciğerimi kebap eden pişiren
Bir ayın bir de şin birisi de kaf
B)
Kara gözlüm, efkârlanma gül gayrı
İbibikler öter ötmez ordayım
Mektubunda diyorsun ki “Gel gayrı!”
Sütler kaymak tutar tutmaz ordayım
C)
Perdemiz üstünde uçan leylekler
Şimdi ay vurunca yabancı, uzak
Mavi bir iklimden kanat çırpacak
Geçen leyleklere benzeyecekler
D)
Coşkun sular gibi çağladım aktım
Bülbül gibi âh u efgânımız var
Şadırvan atların seyrine baktım
Ahir kapusunda seyranımız var
E)
Azdı yaralarım hekim bulunmaz
Bu derde düşen ben oldum ağlarım
Korkarım ki hasret kaldım sunama
Doğduğuma pişman oldum ağlarım
HIZ
RENK
Genel açıklama:
Görsel, AYT seviyesinde bir Türkçe/Edebiyat çoktan seçmeli sorusunu içeriyor. Soru; çapraz kafiye, redif, 11’li hece ölçüsü ve tam kafiye özelliklerinin hepsini aynı anda taşıyan dörtlüğü (A–E seçenekleri) belirlemeye yönelik.
Fotoğraftaki testi ve metni okuyabildiğim kadar çözüp yorumlayayım.
1. Görselde ne var?
- Sayfanın üst kısmında “AYT / Türkiye Geneli - 1” benzeri bir başlık var.
- Sağ sütunda, halk şiiri / türkü dizeleri gibi görünen birkaç dörtlük sıralanmış.
- Öğretmen ya da sen bazı dizelerin başına tikler (✓) ve işaretler koymuşsun.
- Sol tarafta ise başka bir soru daha var ama fotoğraf açı nedeniyle tam okunmuyor.
Metin parça parça şöyle (okunabildiği kadarıyla):
- “Kara gözlüm efkârlanma gül gayrı
Küçük bir dert orta yer…” (tam seçilemiyor)
- “Perd… üstünde uçan leylekler
Şimdi yuv… yabancı, uzak mı
Mavi bir iklimden kanat çırparak
Geçen leyleklere benzeyecekt…”
- “Coşkun sular gibi çağladım aktım
Bülbül gibi ah ü figanım var
Şadırvan atların seyrine baktım
Ahir kapısında seyranımız var”
- “Azdı yaralarım hekim bulunmaz
Bu derde düşen ben oldum ağlarım
Korkarım ki hasret kaldım sunama
Doğduğuma pişman oldum ağlarım”
Bunlar halk edebiyatı / âşık tarzı şiir özellikleri taşıyan dizeler.
2. Muhtemel soru ne?
Başlık kenarında (tam net değil ama) şu tip bir ifade var gibi duruyor:
“Aşağıdaki dörtlüklerin hangisi bu kavramların tümünü karşılamaktadır?”
(ve ya) “Aşağıdaki dörtlüklerden hangisinde … özelliklerin tamamı birlikte görülür?”
Bu tür sorularda genelde kavramlar şöyle olur:
- Somutlama / benzetme / teşbih
- Abartma
- Halk ağzı / mahallileşme
- Redif / kafiye düzeni
- Başvurulan söz sanatları vb.
Fotoğrafın üstündeki kavramları net okuyamadığım için, tam olarak hangi şıkkın doğru olduğunu yüzde yüz söylemem mümkün değil. Ama yapılmış tiklere bakınca, öğretmen ya da sen bazı dörtlükleri doğru olarak işaretlemişsin gibi duruyor.
3. Metne göre genel değerlendirme
Dörtlüklerde göze çarpan özellikler:
-
Söz sanatları
- “Coşkun sular gibi çağladım aktım” → Benzetme (teşbih)
- “Bülbül gibi ah ü figanım var” → Yine benzetme, ayrıca abartma havası da var.
- “Azdı yaralarım hekim bulunmaz” → Abartma.
-
Halk şiiri dili
- “Ağlarım, oldum, gül gayrı, ah ü figanım” gibi ifadeler
- Şiirlerde 8’li – 11’li hece ölçüsüne benzer ritim var (tam sayamasak da halk şiiri ritmi duyuluyor).
-
Tema
- Aşk acısı, hasret, pişmanlık, dert ve ayrılık temaları yoğun.
4. Ne yapabiliriz?
- Eğer sorunun üstteki açıklama kısmını veya şık harflerini (A, B, C…) de net görecek şekilde yeniden fotoğraf çekip gönderirsen:
- Tam olarak “doğru cevap şu şık” diye,
- Ardından da neden o şık olduğunu, diğer dörtlüklerin niçin uymadığını tek tek açıklayabilirim.
Şu anki fotoğrafta soru kökü ve kavramlar flu olduğu için, yorum yapabiliyorum ama kesin işaretleyemiyorum.
TERİMLER:
Abartma (mübalağa): Bir durumu olduğundan çok daha büyük / güçlü / aşırı gösterme sanatı.
Benzetme (teşbih): Aralarında benzerlik bulunan iki şeyden zayıf olanı güçlü olana benzetme.
Hece ölçüsü: Şiirde her dizenin hece sayısına göre kurulan ölçü. Halk şiirinde çok kullanılır.
Redif: Dizelerin sonunda aynı görevde ve anlamda tekrar eden ek veya kelimeler.
