A
AYT / EDEBİYAT - SOSYAL BİLİMLER - 1
Bilemedim kıymetini kadrini
Hata benim günah benim suç benim
Elim ile içtim derdin zehrini
Hata benim günah benim suç benim
Bir günden bir güne sormadım seni
Körümüş gözlerim görmedim seni
Boşa Mecnun eylemişim ben beni
Hata benim günah benim suç benim
Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Halk şiir geleneğinin yapı özellikleri ile oluşturulmuştur.
B) Hece ölçüsü ve durakla ritim sağlanmıştır.
C) Bir söz öbeği hem gerçek hem mecaz anlamı düşündürecek şekilde kullanılmıştır.
D) Birbirini çağrıştıran sözcüklerle anlam inceliği oluşturulmuştur.
E) Mahlas kullanılarak tapşırma yapılmıştır.
-
I. Metin
İbrahim
içimdeki putları devir
Çapraz kafiye
Redif
11’li hece ölçüsü
Tam kafiye
Aşağıdaki dörtlüklerin … tümünü … karşı…
A)
B)
C)
GENELİ - 1
Özet: Görsel, AYT Edebiyat - Sosyal Bilimler-1 deneme/sınav sayfasından bir bölüm. Halk şiiri nazım özellikleri ve kafiye-redif-hece ölçüsü gibi şiir bilgisi konularına ilişkin çoktan seçmeli sorular ile “İbrahim” başlıklı bir metin başlangıcı yer alıyor.
Doğru cevap: E şıkkı
“Mahlas kullanılarak tapşırma yapılmıştır.” ifadesi söylenemez.
1. Dizeleri birlikte okuyalım
Sorudaki dizeler (görünen kadarıyla) şöyle:
Bilemedim kıymetin kadrin
Halk benim gönlüm senin bağ benim
Elin derdin derdin zehrin
Hata benim günah benim suç benim
Bir günde bir gün soramadı gözüm
Kör olmağa gözlerin görmedim gözüm
Boşa mı ömrümün günüm senin boynum
Hata benim günah benim suç benim
Altında soru:
Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Şıklar:
A) Halk şiir geleneğinin yaygın özellikleri ile oluşturulmuştur.
B) Hece ölçüsü ve duraklı ritim sağlanmıştır.
C) Bir iç dökme şiiri olduğu için mecaz anlamı düşündürecek şekilde kullanılmıştır.
D) Birinci dörtlüğün son iki dizesinde anlam inceliği oluşturulmuştur.
E) Mahlas kullanılarak tapşırma yapılmıştır.
2. Şıkları inceleyelim
A) “Halk şiir geleneğinin yaygın özellikleri ile oluşturulmuştur.”
- Hece ölçüsü var, sade Türkçe kullanılmış, tekrarlar var ( “Hata benim günah benim suç benim” ).
- Halk şiiri özelliklerini taşıyor.
→ Söylenebilir, doğru.
B) “Hece ölçüsü ve duraklı ritim sağlanmıştır.”
- Dizeleri sayarsan her mısrada düzenli hece sayısı (hece ölçüsü) bulunuyor.
- Okurken duraklı, akıcı bir ritim hissediliyor.
→ Bu da doğru.
C) “Bir iç dökme şiiri olduğu için mecaz anlamı düşündürecek şekilde kullanılmıştır.”
- Şiir bir içli konuşma / iç dökme, pişmanlık anlatılıyor: “Hata benim, günah benim”
- “Elin derdin derdin zehrin” gibi dizelerde mecaz da var.
→ Bu da söylenebilir.
D) “Birinci dörtlüğün son iki dizesinde anlam inceliği oluşturulmuştur.”
- “Elin derdin derdin zehrin
Hata benim günah benim suç benim”
- Burada hem tekrar hem de “elin derdi” ile kendi suçu arasında bir bağ kurarak anlam inceliği veriliyor.
→ Bu da makul, söylenebilir.
E) “Mahlas kullanılarak tapşırma yapılmıştır.”
- Tapşırma, halk şiirinde şairin adını veya mahlasını son dörtlükte anmasıdır.
- Verilen dizelerde şairin adı ya da mahlası geçmiyor.
→ Bu özellik yok, yani söylenemez.
Bu yüzden doğru seçenek E şıkkıdır.
TERİMLER:
Hece ölçüsü: Dizelerdeki hece sayısının düzenli olmasıyla kurulan ölçü.
Halk şiiri: Halkın konuşma diliyle, çoğu kez hece ölçüsüyle söylenen şiir geleneği.
Mahlas: Halk ve divan şairlerinin şiirde kullandıkları takma ad.
Tapşırma: Aşık/halk şairinin şiirin son dörtlüğünde kendi adını veya mahlasını anarak şiiri bitirmesi.
