I. Yeryüzündeki biyoçeşitliliğin %90’ını oluşturan bakteri, küf ve mayaların havadaki azot ve karbondioksidi toprağa sabitlemekten tutun, zararlı böcekleri öldürmeye ve karbon döngüsünü devam ettirmeye kadar birçok faydası bulunuyor.
II. Toprakta doğal olarak bulunan Bacillus thuringiensis (Bt) bakterisi tarafından üretilen ve protein yapısına sahip bir böcek toksini olan Bt toksin geni, mısıra aktarılarak böceğe karşı dirençli türlerin geliştirilmesinde etkili bir yöntem olmuştur.
Verilen II. cümleyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) I. cümlede yapılan açıklamayı çürütecek bir bilgi verilmiştir.
B) I. cümledeki durumla ilgili çıkarımda bulunulmuştur.
C) I. cümledeki durumun sonuçları ile ilgili bir öngörüde bulunulmuştur.
D) I. cümledeki durumu somutlaştıracak bir örnek verilmiştir.
E) I. cümledeki durumla çelişen bir sonuç ortaya konmuştur.
HIZ RENK
Genel açıklama: Metin, mikroorganizmaların (özellikle bakterilerin) ekosistemdeki yararlarını ve Bacillus thuringiensis (Bt) bakterisinin toksin geninin mısıra aktarılmasıyla böceklere dirençli türler geliştirilmesini anlatan bir paragraf ile, bu bilgiyi temel alan çoktan seçmeli bir Türkçe yorum sorusundan oluşuyor.
Önce metni aynen yazayım, sonra soruyu çözelim.
SORU METNİ (Okunmuş hâli)
I. cümle:
“Yeryüzündeki biyogelişimin %90’ını oluşturan bakteri, küf ve mayaların havadaki azot ve karbondioksidi toprağa sabitlemekten tutun, zararlı böcekleri öldürmeye ve karbon döngüsünü devam ettirmeye kadar birçok faydası bulunur.”
II. cümle:
“Toprakta doğal olarak bulunan Bacillus thuringiensis (Bt) bakterisi tarafından üretilen ve protein yapısına sahip bir böcek toksini olan Bt toksin geni, mısır akarlılarına böceklere karşı dirençli türlerin geliştirilmesinde etkili bir yöntem olmuştur.”
Soru:
“Verilen II. cümleyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?”
A) I. cümlede yapılan açıklamayı çürütecek bir bilgi verilmiştir.
B) I. cümledeki durumla ilgili çıkarımda bulunulmuştur.
C) I. cümledeki durumun sonuçları ile ilgili bir öngörüde bulunulmuştur.
D) I. cümledeki durumu somutlaştıracak bir örnek verilmiştir.
E) I. cümledeki durumla çelişen bir sonuç ortaya konmuştur.
DOĞRU CEVAP
Doğru cevap: D şıkkı.
“I. cümledeki durumu somutlaştıracak bir örnek verilmiştir.”
Neden D şıkkı?
- I. cümle genel bir açıklama yapıyor:
Bakteri, küf ve mayaların zararlı böcekleri öldürme gibi pek çok faydası olduğunu söylüyor.
- II. cümle ise bu genel duruma özel ve somut bir örnek veriyor:
Bacillus thuringiensis isimli bir bakteriden elde edilen Bt toksin geninin, mısırlarda böceklere karşı dirençli türler geliştirmede kullanılması.
Yani:
Genel ifade (bakterilerin zararlı böcekleri öldürmede faydalı olması) →
Somut örnek (Bt bakterisinin toksin geninin zararlı böceklere dayanıklı mısır üretiminde kullanılması).
Bu tam olarak “I. cümledeki durumu somutlaştıracak bir örnek verilmiştir.” demektir, yani D.
Diğer şıklar neden yanlış?
- A) “Çürütecek bir bilgi” yok; tam tersine, II. cümle I. cümleyi destekliyor.
- B) II. cümle bir çıkarım (tahmin, sonuç) değil; doğrudan bir örnek / uygulama.
- C) “Sonuçlarla ilgili öngörü” yani geleceğe dair tahmin yok; var olan, gerçekleşmiş bir uygulama anlatılıyor.
- E) I. cümlede “bakteriler zararlı böcekleri öldürmede faydalıdır” deniyor; II. cümle bu faydayı destekliyor, çelişmiyor.
İstersen bu tarz “paragraf – cümle ilişkisi” sorularını daha detaylı anlatmamı da isteyebilirsin; hangi kalıbı görünce ne araman gerektiğini adım adım çıkarabiliriz.
