Bu testte sırasıyla, Tarih (1-5), Coğrafya (6-10), Felsefe (11-15), Din Kültürü ve ___ dersini yasal olarak almak zorunda olmayan veya farklı müfredatı bulunan adaylar için ___ alanları vardır.
Cevaplarınızı, cevap kağıdının Sosyal Bilimler Testi için ayrılan kısmına işaretleyiniz.
Abbasi Halifesi Kaimbiemrillah Şii Büveyhoğulları Devleti’ni yıkan Tuğrul Bey’e özel bir törende zulmü yıktığı, adaleti kurduğu ve İslamiyet’e yaptığı hizmetler için altın kılıç, sancaklar, hilatlar vermiş ve başına iki taç giydirmiştir. Bu durum Tuğrul Bey’in “Şarkın ve Garbın Sultanı” olarak anılmasını sağlamıştır.
Bu bilgilerden hareketle Tuğrul Bey ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi söylenebilir?
A) Halifeliğin yetkileriyle donatıldığı
B) İslam dünyasının siyasal lideri olduğu
C) Mezhep ayrılıklarına kesin olarak son verdiği
D) Selçuklu Devleti’nin kuruluşunu resmileştirdiği
E) Haçlılara karşı İslam dünyasını koruduğu
Orhun Kitabesi’ne I. Göktürklerin devlet ve idare adamlarıyla ilgili şu ifadeler kazınmıştır: “…Kağan ___ imiş, cesur imiş, buyrukları bilge imiş, cesur imiş ___ beyleri de, kavmi de iyi imiş böylece ülkeyi tutup ___ düzenlemiş… Sonra kardeşler, oğullar kağan ___ küçük ____”
Abbasi Halifesi Kaim biemrillah, Şii Büveyhoğulları Devleti’ni yıkan Tuğrul Bey’e bir törenle “adaleti koruduğu ve İslamiyet’e yaptığı hizmetler” için hilat (şeref elbisesi), sancak, kılıç, menşur ve “Şarkın ve Garbın Sultanı” unvanı veriyor. Yani onu hem siyasi hem de dini açıdan İslam dünyasının koruyucusu gibi tanıtıyor.
Bu bilgilerden hangisi kesin çıkar?
Şıklar:
A) Halifeliğin yetkileriyle donatıldığı
B) İslam dünyasının siyasî lideri olduğu
C) Mezhep ayrılıklarına kesin olarak son verdiği
D) Selçuklu Devleti’nin kuruluşunun resmileştiği
E) Haçlılara karşı İslam dünyasını koruduğu
Doğru cevap: B şıkkı – “İslam dünyasının siyasî lideri olduğu.”
Neden?
Halife ona “Şarkın ve Garbın Sultanı” unvanını veriyor. Bu, İslam dünyasında doğunun ve batının dünyevî lideri, yani siyasi otoritesi ilan edilmesi demek.
Ayrıca hilat, sancak, kılıç, menşur gibi semboller; hükümdarlığın ve dünyevi otoritenin tanındığını gösterir.
Diğer şıklar niye olmaz?
A) Halifeliğin yetkileriyle donatıldığı: Halifenin yetkileri dini otoritedir; Tuğrul Bey’e verilenler daha çok siyasi-liderlik sembolleri. Halifelik bizzat Tuğrul’a devredilmiyor, sadece onu destekliyor.
C) Mezhep ayrılıklarına kesin olarak son verdiği: Metinde mezhep ayrılıklarının tamamen bittiğine dair hiçbir ifade yok; sadece Şii Büveyhoğulları’nın yıkılışından söz ediliyor. “Kesin olarak son verdi” çıkarılamaz.
D) Selçuklu Devleti’nin kuruluşunun resmileştiği: Selçuklu Devleti zaten daha önce kurulmuş; burada olan şey, Tuğrul Bey’in İslam dünyasının koruyucu sultanı olarak tanınması. Paragraf “kuruluş” kelimesini çağrıştırmıyor.
E) Haçlılara karşı İslam dünyasını koruduğu: Olay, Haçlı Seferleri’nden önceki dönem. Metinde Haçlılarla ilgili hiçbir bilgi yok; böyle bir sonuç çıkarılamaz.
TERİMLER:
Abbasi Halifesi: Bağdat merkezli Abbasi Devleti’nin başı; İslam dünyasının dini lideri kabul edilir. Büveyhoğulları: Abbasi Halifeliği üzerinde nüfuz kurmuş Şii kökenli bir hanedan. Hilat: Devletin bir kişiyi onurlandırmak için giydirdiği şeref elbisesi. Menşur: Hükümdarlık veya görev verildiğini bildiren resmi yazı/belge. Sancak: Devlet otoritesini ve askeri gücü simgeleyen bayrak. “Şarkın ve Garbın Sultanı” unvanı: Doğunun ve batının sultanı; geniş coğrafyada siyasi liderlik unvanı.
