İsim-fiil eki aldığı hâlde kalıplaşarak bir varlığın
ya da kavramın adı olan bazı sözcükler vardır.
Bunlar eylem, hareket anlamı taşımadığı için fi-
ilimsi olarak kabul edilmez.
Buna göre,
I. görüş: Hastanedeki dedeme görüş günün-
de tatlı götürdüm.
görüş: Evin önündeki çınar ağacı görüşü-
müzü engelliyordu.
II. açma: İki oda arasına bir kapı açmayı düşü-
nüyorum.
açma: Anneme hamur açmanın sırrını sor-
dum.
III. dokuma: Halı dokumayı küçük yaşta öğren-
dim.
dokuma: Duvardaki asılı dokumayı annean-
nem örmüş.
IV. oymak: Bulduğu kütüğü oymak için keseri
eline aldı.
Kısa ve net cevap:
İsim-fiil II. açma cümlesinde kullanılmıştır: “İki oda arasına bir kapı açma işi yapılacak.”
Detaylı açıklama:
İsim-fiil (mastar veya ad-eylem), -ma, -me, -ış, -iş, -uş, -üş, -mak, -mek eklerinden biriyle türeyen ve fiil anlamı koruyup isim görevinde kullanılan sözcüktür.
Seçeneklere bakalım:
I. görüş – isimleşmiş, iş anlamı yok, kalıplaşmış.
II. açma (işi) – “Bir kapı açma işi” derken, “açmak” eyleminden -ma ekiyle türemiş ve iş/anlamı hâlâ korunmuş. Buradaki açma, “kapı açma eylemi” anlamında isim-fiildir.
III. dokuma – Halı dokuma (sanat olarak kalıplaşmış), dokuma cümleleri isimleşmiş.
IV. oymak – Oyulan şey; burada da isimleşmiş.
Yani iş veya oluş anlamı taşıyan ve fiil köküyle -ma eki alıp kullanılan tek kelime II. açma’dır.
TERİMLER:
İsim-fiil (mastar/ad-eylem): Fiil kök veya gövdelerine -ma, -me, -mak, -mek, -ış, -iş, -uş, -üş ekleri getirilerek yapılan ve isim görevinde kullanılan fiilimsilerdir. Kalıplaşmış sözcük: Asıl kök anlamından uzaklaşmış, artık yeni bir nesne ya da kavramın adı olmuş kelime.
Kaynak:
Türk Dil Kurumu, Fiilimsi maddesi: tdk.gov.tr/fiilimsi
Kontrol tarihi: Haziran 2024
