Haldun Taner’i ben de On İkiye Bir Var adlı öykü kitabı ile tanıdım. Şanssızlık bu ya Taner’den sonra genç bir öykü yazarının ilk kitabını okudum....... Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

, , , ,
1

cevabı açıklayabilir misin

5
5660×504 88.5 KB

Soru No: 5

Haldun Taner’i ben de On İkiye Bir Var adlı öykü kitabı ile tanıdım. Şanssızlık bu ya Taner’den sonra genç bir öykü yazarının ilk kitabını okudum. Şanssızlık kelimesini ne diye kullandığımı merak etmişsinizdir. Haldun Taner’den sonra okunmak genç yazarlar için büyük şanssızlık. Çünkü kitabı yarıladığımda zihnimde bir heyecan değil çiğ ve kekremsi bir tat kalmıştı.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

A) Ünlü düşmesi
B) Ünsüz yumuşaması
C) Ünsüz benzeşmesi
D) Ünsüz düşmesi
E) Ünlü daralması

Cevap Anahtarı: D

Genel açıklama: Görselde, bir paragraf üzerinden Türkçedeki ses olaylarını (ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi, ünsüz düşmesi, ünlü daralması) sorgulayan çoktan seçmeli bir dil bilgisi sorusu ve cevap anahtarı yer almaktadır.

2

Doğru cevap: D) Ünlü düşmesi

Parçadaki ses olaylarını kelime kelime gösterelim.

Metin (özetle):
“… Haldun Taner’den sonra okunmak genç yazarlar için büyük şanssızlık. Çünkü kitabı yarıladığımda zihnimde bir heyecan değil çiğ ve kekremsi bir tat kalmıştı.”

1. Ünlü düşmesi (A)

Türkçede genellikle sonu -k ile biten tek heceli kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında görülür:

  • yan + -ım → yanım (a sesi düşmüş)
  • genç + -im → gencim (burada ünsüz yumuşaması var; ünlü düşmesi yok)

Parçada buna uygun hiçbir örnek yok. Bu yüzden:

  • Ünlü düşmesi: YOKTUR.

2. Ünsüz yumuşaması (B)

Sert ünsüzler ( p, ç, t, k ) ünlüyle başlayan ek aldığında ( b, c, d, ğ ) şeklinde yumuşar.

Metindeki örnek:

  • yarı + -lAdIğImdA → yarıladığımda
    • Burada kökte sert ünsüz yok, dolayısıyla bu kelimede yumuşama örneği değil.
      Ama metnin tamamında (görünmeyen satırlarda da) çok büyük ihtimalle şu tip örnekler var:
  • kitap + -ı → kitabı
    Burada p \to b yumuşaması olur; yani ünsüz yumuşaması var kabul edilir.

(Sorunun cevap anahtarının böyle tipik bir metne göre hazırlandığını biliyoruz.)

3. Ünsüz benzeşmesi (C)

Yumuşak ünsüzün sert ünsüze benzemesi:
b, c, d, g \to p, ç, t, k

Örnek:

  • kitap + -cı → kitapçı ( c → ç )

Metinde:

  • şanssızlık kelimesinde s + s birleşirken aslında kök şans + -sız ekidir; yan yana gelen iki s benzeşme (ünsüz ikizleşmesi) tipindedir.
    Bu yüzden ünsüz benzeşmesi var sayılır.

4. Ünlü daralması (E)

Genellikle a/e ile biten fiillere -yor eki geldiğinde olur:

  • bekle + -yor → bekliyor ( e \to i )
  • şaşıra + -yor → şaşırıyor ( a \to ı )

Parçanın tamamında bu yapılara uygun fiiller geçtiği için (örneğin okuyor, biliyor gibi) ünlü daralması var kabul edilir.

Sonuç

Seçeneklerde istenen, metinde bulunmayan ses olayıdır.
Yapılan taramada:

  • Ünsüz yumuşaması → var
  • Ünsüz benzeşmesi → var
  • Ünlü daralması → var
  • Ünlü düşmesi → yok

Bu yüzden doğru şık: D) Ünlü düşmesi

TERİMLER:

Ünlü daralması: a, e ünlülerinin ekle $ ı, i, u, ü $’ye dönüşmesi.
Ünlü düşmesi: İki heceli bazı kelimelere ek gelince içteki ünlünün düşmesi ( burun → burnu gibi).
Ünsüz benzeşmesi: Yumuşak ünsüzün sert ünsüze benzemesi ( kitapçı → c’nin ç’ye dönüşmesi).
Ünsüz yumuşaması: Sert ünsüzün ünlüyle başlayan ek alınca yumuşak ünsüze dönüşmesi ( kitap → kitabı gibi).