Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde “ünlü daralması” vardır?
○ Bilmiyor
○ Yapmadı
○ Gülecek
○ Sen misin ?
○ Alır
Google'da ara
"ünlü daralması örnekler 'ünlü daralması' nedir Türkçe" için 73200 sonuç bulundu
Doğru cevap: Bilmiyor.
(Çünkü burada ünlü daralması gerçekleşmiştir: bil + me + -yor → bilmiyor; -e dönüşen e ünlüsü i şeklinde daralmıştır.)
Açıklama
Ünlü daralması nasıl olur?
- Ünlü daralması, Türkçede bir fiil kökü a veya e ile biterken üzerine sesli (ünlü) başlangıçlı bir ek geldiğinde o kökteki a veya e ünlüsünün dar ünlüye (yani ı, i, u, ü) dönüşmesidir.
- Örnekler: bekle + -yor → bekliyor, anla + -yor → anlıyor, ye + -ecek → yiyecek.
Neden “Bilmiyor” doğru?
- Kelimeyi parçalarsak: bil + me + -yor. Olumsuzluk eki -me ile oluşan ara biçim bilme olur. Bu biçime -yor eklendiğinde bilme + yor değil bilmiyor olur; burada e ünlüsü i şeklinde daralmıştır. Bu, ünlü daralmasına örnektir.
Diğer seçenekler neden yanlış?
- Yapmadı: yap + ma + -dı → yapmadı; burada a değişmemiş, daralma yok.
- Gülecek: gül + -ecek → gülecek; kök zaten dar ünlü içeriyor ve dönüşüm yok.
- Sen misin?: soru eki mi ve çekim eki -sin; burası ünlü daralması ile ilgili bir yapı değil.
- Alır: al + -ır → alır; a değişmemiş, daralma yok.
Örnekler (karşılaştırma)
- bekle + -yor → bekliyor (e → i: daralma)
- bil + me + -yor → bilmiyor (e → i: daralma)
- yap + ma + -dı → yapmadı (daralma yok)
TERİMLER:
Dar ünlü: Türkçede ı, i, u, ü ünlülerine verilen ad.
Ek: Kelimeye anlam ya da çekim kazandıran eklenti (ör. -yor, -ecek, -me).
Kök: Kelimenin temel anlamını taşıyan en küçük birim (ör. bil-, yap-, al-).
Ünlü daralması: a veya e geniş ünlülerinin sesli ek geldiğinde ı/i/u/ü dar ünlülerine dönüşmesi olayı.