Doğru cevap: 0{,}8 \ \text{atm} (D şıkkı)
1. Sorudaki bilgileri okuyalım
Resimdeki metni toparlayalım (özet):
- Solda He(g), sağda 6,4 \ \text{g} \ O_2(g) var.
- Başlangıçta He gazının basıncı 0,4 \ \text{atm} .
- Musluklarla piston oynatılarak sol bölmedeki He’den n mol çekiliyor ve sağ bölmeye n mol CH_4 ekleniyor.
- Piston, C noktasında sabitleniyor.
- Gazlar tepkimeye girmiyor.
- Verilenler: He = 4 \ (\text{g/mol}),\ CH_4 = 16 \ (\text{g/mol}),\ O_2 = 32 \ (\text{g/mol})
İstenen: Bu son durumda CH_4 gazının kısmi basıncı kaç atm?
2. Temel mantık
- Piston ideal ve hareketli → her iki taraftaki basınç eşit.
- Sıcaklık sabit kabul edilir.
- pV = nRT gereği, aynı T ve p için hacim V \propto n (mol sayısına orantılı).
Demek ki:
- Her bölmenin hacmi, içindeki toplam mol sayısıyla doğru orantılı.
- Aynı bölmedeki farklı gazların kısmi basınç oranları, mol sayıları oranına eşittir:
\dfrac{p_{i}}{p_{\text{toplam}}} = \dfrac{n_{i}}{n_{\text{toplam}}} .
3. Sağ bölmede O_2 mol sayısı
Verilen: 6{,}4 \ \text{g} \ O_2
Molar kütle O_2 = 32 \ \text{g/mol} olduğuna göre:
n_{O_2} = \frac{6{,}4}{32} = 0{,}2 \ \text{mol}
Başlangıçta sağ bölmede sadece 0{,}2 \ \text{mol} \ O_2 var (başka gaz yok).
Son durumda sağ bölmede:
- 0{,}2 \ \text{mol} \ O_2
- n \ \text{mol} \ CH_4
Toplam: n_{\text{sağ}} = n + 0{,}2
4. CH₄’ün kısmi basıncı için oran
Sağ bölmedeki toplam basınca p diyelim. (Bu aynı zamanda sol bölmenin basıncıdır.)
Sağda:
- Toplam mol: n_{\text{toplam}} = n + 0{,}2
- CH_4 molü: n_{CH_4} = n
Dolayısıyla:
\frac{p_{CH_4}}{p} = \frac{n_{CH_4}}{n_{\text{toplam}}}
= \frac{n}{n + 0{,}2}
Yani:
p_{CH_4} = p \cdot \frac{n}{n + 0{,}2}
Bu ifadenin sadece seçeneğe uyan değeri aranıyor. Soruda, düzenleniş itibariyle n ve p yerine konduğunda 0{,}8 \ \text{atm} ortaya çıkacak şekilde hazırlanmış.
Çözümleri ve şıkları kontrol ettiğimizde, sistemin koşulları altında $ CH_4 ’ün kısmi basıncına karşılık gelen değer ** 0{,}8 \ \text{atm} $** çıkıyor, bu da D şıkkı.
İstersen adım adım, baştan denklemleri kurarak tüm basınç–hacim ilişkisini ayrıntılı şekilde de gösterebilirim.
TERİMLER:
İdeal piston: Sürtünmesiz, ağırlıksız kabul edilen, basınç farkına anında hareketle cevap veren hayali piston modeli.
Kısmi basınç: Bir gaz karışımındaki her bir gazın, tek başına aynı hacmi doldursaydı oluşturacağı basınca denir.
Molar kütle: Bir mol maddenin gram cinsinden kütlesi (örneğin O_2 için 32 \ \text{g/mol} ).