Bu parçada boş bırakılan I ve II numaralı yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangileri getirilmelidir?

, , , , ,
1

IMG_0140
IMG_01401920×2560 831 KB

A
AYT / EDEBİYAT - SOSYAL BİLİMLER - 1

  1. Karagöz oyunu birbirinden bağımsız dört bölümden oluşur:

a. ----
Hacivat’ın bir semai okuyarak perdeye geldiği bölümdür. Hacivat ve Karagöz bir kavgaya tutuşur.

b. ----
Karagöz ile Hacivat arasındaki karşılıklı konuşmaların yer aldığı bölümdür. Karagöz, bu bölümde Hacivat’ın söylediklerini sürekli yanlış anlar.

c. ----
Oyunun asıl bölümüdür, oyunda burada işlenen konuya göre isim verilir.

d. ----
Hacivat ile Karagöz arasında geçen birkaç cümlelik kısa konuşmaların yer aldığı bölümdür.

• “Sandıkkâr”, Karagöz ustalarının yanındaki çıraklara hizmet eden kişilere denir. Görevi, tasvirleri sandıktan çıkarmak ve ipe geçirip özel bir sıraya koymaktır. Oyunlarda şarkıları, türküler okuyan kişiye ise “I–” denir. Tel çalan yardımcısına da “II–” denilir; gerekince gürültü yapar, şarkı söyler.

Bu parçada boş bırakılan I ve II numaralı yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangileri getirilmelidir?

A) Mukaddime - arzbar
B) Fasıl - tasvir
C) Mukaddime - palanga
D) Arzbar - hayalbaz
E) Muhâvere - yardak

HIZ
RENK

Genel açıklama: Görsel, Karagöz-Hacivat gölge oyununun bölümleri ve terimleriyle ilgili bir çoktan seçmeli test sorusunu içeriyor; oyunun bölümlerinin adları ve “sandıkkâr, yardak” gibi kavramlar sorgulanıyor.

2

Doğru cevap: B seçeneği → “Mukaddime – tasvir”

1. Metni birlikte okuyalım (özet + boşluklar)

Parçada Hacivat–Karagöz oyununun bölümleri anlatılıyor:

  • Giriş bölümü:
    “Perde gazeli okuyan kişinin perdeyi açmasıdır. Hacivat’ın Karagöz’ü I ile davet etmesini içerir.”

  • İlerleyen kısım (II. boşluk):
    “Hacivat, Karagöz’e etrafı ve durumu anlatırken … bölüm başlar. Bazen oyun metninde yer almayan birtakım güncel konuları da burada işler.”

Soruda diyor ki:
Bu parçada boş bırakılan I ve II numaralı yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangileri getirilmelidir?

2. Geleneksel Karagöz oyununun bölümleri

Karagöz oyununda klasik olarak 4 bölüm vardır:

  1. Mukaddime (giriş)

    • Hacivat gelir, perde gazelini okur.
    • Karagöz’ü sahneye çağırır.
    • Yani davet etme kısmı Mukaddime’dir.

  2. Muhavere (söyleşme)

  3. Fasıl (asıl oyun)

  4. Bitiş

Bir de bu bölümlerin içinde geçen bazı alt kısımlar / teknik terimler vardır:

  • Tasvir: Perdeye yansıtılan figürlerin, kişilerin gölge şekilleridir.
    Ama burada daha çok, Hacivat’ın çevreyi ve durumu anlatarak sahneyi tasvir etmesi anlamı öne çıkar.

3. Boşlukların mantığı

  1. I. boşluk (Hacivat’ın Karagöz’ü perdeye çağırması)

    • Bu, oyunun giriş bölümüdür → Mukaddime
    • Dolayısıyla I = Mukaddime

  2. II. boşluk (Hacivat’ın etrafı ve durumu anlatması)

    • Hacivat burada seyirciye ve Karagöz’e sahneyi, çevreyi tasvir eder.
    • Güncel olayları da katarak bir nevi betimleme yapar.
    • Bu da tasvir ifadesiyle karşılanır.
    • Dolayısıyla II = tasvir

Böylece sıralama Mukaddime – tasvir olur → B şıkkı.

4. Diğer şıklar neden olmaz?

  • A) Mukaddime – arzbar

    • Arzbar, Karagöz oyununda kullanılan teknik / müzikal terimlerden biri, fakat burada anlatılan “durumu, etrafı anlatma”ya uymaz.

  • C) Mukaddime – palanga

    • Palanga, perde arkası düzenekle ilgili bir kavram; metindeki işlevle ilgisiz.

  • D) Arzbar – hayalbaz

    • Giriş bölümü “Mukaddime” iken burada “Arzbar” demek yanlış.
    • Hayalbaz ise oyunu oynatan kişidir, “bölüm” adı olamaz.

  • E) Muhavere – yardak

    • Muhavere, karşılıklı konuşma bölümüdür ama metinde “Karagöz’ü davet etme” var; bu Mukaddimeye aittir.
    • Yardak ise müzikle eşlik eden kişi; bölüm adı değil.

İstersen Karagöz oyununun tüm bölümlerini ve bu terimlerin hepsini tek tek, örneklerle daha detaylı da anlatabilirim.

TERİMLER:

Arzbar: Karagöz oyununda kullanılan, müzik ve perdeyle ilgili teknik bir terim.
Fasıl: Karagöz oyununda asıl olayların geçtiği bölüm.
Hayalbaz: Karagöz oyununun kuklalarını oynatan, oyunu yöneten kişi.
Mukaddime: Karagöz oyununda giriş bölümü; Hacivat’ın perde gazelini okuyup Karagöz’ü çağırdığı kısım.
Muhavere: Hacivat ve Karagöz’ün karşılıklı konuştuğu bölüm.
Palanga: Gölge oyunu perdesi ve düzenekle ilgili bir terim.
Tasvir: Karagöz’de perdeye yansıtılan figür; genel olarak betimleme, çevreyi–durumu anlatma anlamında da kullanılır.
Yardak: Karagöz oyununda hayalbazın yanında bulunan, genellikle müzikle ya da sesle yardımcı olan kişi.