Aşağıda verilen örneklere baktığımızda doğru kader anlayışının karşısına “D”, yanlış kader anlayışının karşısına “Y” yazınız. (6x3=18 Puan)
a) Kaderimin mahkumuyum. | Y
b) Önce tedbir, sonra takdir. | D
c) Ne yapayım? Alın yazım buymuş. | Y
d) Bahtı kötüymüş. | Y
e) Rızık Allah’tandır. | D
f) Çalışsam da çalışmasam da kazanamayacaktım. | Y
Her can ölümü tadacaktır. Sonunda bize döndürüleceksiniz. Ankebut suresi, 57. ayet | Ecel
Yeryüzünde yaşayan bütün canlıların rızkı Allah’a aittir. Allah, o canlının durduğu ve sonunda bırakılacağı mekânı bilir. Hud suresi, 6. ayet | _____
Ey insanlar! Yeryüzündeki şeylerin helal ve temiz olanlarından yiyin… Bakara suresi, 168. ayet | Rızık
Allah, kendisine karşı gelmekten sakınanları başarıları sebebiyle kurtarır. Onlara kötülük dokunmaz. Onlar üzülmezler. (Zümer suresi, 61. ayet) | _____
Aşağıda ayetlerde kader ile ilgili hangi kavramlardan bahsedilmektedir? Karşısına yazınız. (4x3=12 Puan)
İnsan zaman zaman iş kazaları, kurallara uymama, tedbirsiz davranma gibi nedenlerle yaralanabilir, sağlığını yitirebilir. Özellikle iş kazalarının önemli bir sebebi, gerekli güvenlik tedbirlerinin alınmamasıdır.
Böylesi durumlarda yaralanan, sağlığını yitiren insanların yaşadıkları olumsuzluğu alın yazısı olarak görüp kaderi suçlamaları doğru olabilir mi? Açıklayınız. (5 Puan)
Olmaz, çünkü Allah (c.c.) insanlara irade vermiştir. İnsanlar neyin iyi neyin kötü olduğunu bilebilirler. Bunun için öncelikle tedbirimizi almalı ve sonra Allah’a (c.c.) dua etmeliyiz. Bu sayede Allah (c.c.) bize yardım edecek ve kazasız, belasız işimizi yapabileceğiz.
Genel açıklama: Görsel, din kültürü dersi kapsamında kader anlayışıyla ilgili doğru-yanlış ifadeler, “ecel” ve “rızık” kavramlarına dair ayetler ve insanın iradesi-tedbir sorumluluğunu tartışan açık uçlu bir sorudan oluşan bir değerlendirme/çalışma kağıdıdır.
Hûd 6 — Rızık (tüm canlıların rızkının Allah’a ait olması).
Bakara 168 — Helâl ve temiz rızık (rızıkta nitelik ve sınır).
Zümer (veya ilgili ayet) — Korunma / kurtuluş ve ilâhî takdirin sonucu (iman/taqva sebebiyle korunma).
Açıklama
1) Enkâbût 57 — Ecel
Ayet: “Her can ölümü tadacaktır. Sonunda bize döndürüleceksiniz.”
Neden: Bu ayet ölümün (ecel) kesin ve kaçınılmaz olduğunu, her canlının belirlenmiş bir vakitte öleceğini ve sonucun Allah’a dönüş olduğunu vurgular. Bu doğrudan kader (kişinin ömrünün sonunun Allah tarafından belirlenmiş olması) kavramıyla ilgilidir.
2) Hûd 6 — Rızık
Ayet: “Yeryüzünde yaşayan bütün canlıların rızkı Allah’a aittir; O, onların bulunduğu yerleri ve sonunda bırakılacakları mekânı bilir…” (anlam olarak)
Neden: Burada rızık kavramı ele alınmıştır: rızkın kaynağı ve takdiri Allah’tır. Kader bağlamında rızkın belirlenmesi (kim neyi, nerede ve ne kadar alacağı) bu ayette ima edilir.
3) Bakara 168 — Helâl ve temiz rızık
Ayet: “Ey insanlar! Yerinizdeki şeylerin helâl ve temiz olanlarından yiyin…”
Neden: Bu ayet rızıkla ilgili niteliksel bir ölçütü (helâl ve temiz olmak) bildirir. Kader konusu içinde “rızkın verilişi” kadar, verilen rızığın niteliğine dair ilâhî emirler de önemlidir; yani rızık hem takdir edilir hem de insanların helâl/haram ayrımına uymaları istenir.
4) Zümer suresi (anılan ayet) — Korunma / Kurtuluş
Ayet: “Allah, kendisine karşı gelmekten sakınanları başarılarının sebebiyle kurtarır. Onlara kötülük dokunmaz. Onlar üzülmezler.” (anlam)
Neden: Bu mısra, Allah’ın takva sahibi kullarını bir nevi koruması ve kurtarmasını ifade eder. Kader kapsamında bu, imanın/bağlılığın sonucu olarak ilâhî bir korunmanın varlığına işaret eder — yani bazı sonuçlar (kurtuluş, korunma) ilâhî takdir içinde, kulların hâli ve bağlılığıyla ilişkili şekilde gerçekleşir.
Diğer olası yorumsal notlar
Bir ayet birden fazla kader kavramına işaret edebilir (ör. rızık hem miktar hem de nitelik açısından kaderle ilişkilendirilebilir).
“Kader” burada genel olarak: Allah’ın her şeyi bilmesi ve takdir etmesi (ecel, rızık, koruma, sonuçlar) anlamında kullanılır. İnsan tercihi/amelinin rolü ayrı olarak tartışılabilir (sorumluluk ve takdir ilişkisi).
TERİMLER:
Ecel: Canlının ölümü için belirlenmiş vakit. Helâl: Dine göre izin verilen, yasak olmayan şey. Kader: Allah’ın her şeyi bilmesi ve takdir etmesi; olayların ilâhî bilgisi ve takdiri. Rızık: Canlıların ihtiyaç ve geçimleri için verilen geçim kaynakları; Allah’ın verdiği nimetler.
