Ölçek sözcüğü, belli bir büyüklüğü küçültme oranı, birim, ölçme aracı gibi anlamlarda kullanılmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi ölçek türlerinden değildir?
A- Oran (ratio)
B- Açıklama
C- Aralık (interval)
D- Sınıflama (nominal)
Doğru cevap: B — Açıklama
Şimdi kısaca nedenine bakalım:
-
A) Oran (ratio)
Bu, istatistikte kullanılan temel ölçek türlerinden biridir.
Örneğin: boy, kilo, gelir, yaş gibi değerler oran ölçeğindedir.
0 değeri “yokluğu” gösterir ve oranlama yapılabilir (örneğin “Ali, Veli’nin iki katı kadar ağır”). -
C) Aralık (interval)
Bu da bir ölçek türüdür.
Örneğin: Celsius derece cinsinden sıcaklık ( 10^\circ C ile 20^\circ C arası fark 10 derecedir, ama 0^\circ C mutlak yokluk değildir).
Aralarındaki fark anlamlıdır, ama oranlar her zaman anlamlı değildir. -
D) Sınıflama (nominal)
Bu da bir ölçek türüdür.
Örneğin: cinsiyet, renkler, şehir adları, meslekler.
Sadece kategori belirtir, büyüklük-sıralama yoktur. -
B) Açıklama
Bilimsel ölçme kuramında geçen temel ölçek türlerinden biri değildir.
Yani “oran, aralık, sınıflama (ve ek olarak sıra/sıralama – ordinal)” gibi teknik bir ölçek adı değil, sadece genel bir kelimedir.
Bu yüzden, ölçek türlerinden olmayan seçenek B- Açıklamadır.
TERİMLER:
Aralık (interval) ölçeği: Ölçümler arasındaki farkların anlamlı olduğu, ancak sıfır noktasının “mutlak yokluk” anlamına gelmediği ölçek türü. Örn: sıcaklık (°C).
Nominal (sınıflama) ölçeği: Verilerin sadece kategorilere ayrıldığı, büyüklük veya sıralama içermeyen ölçek türü. Örn: cinsiyet, renk.
Oran (ratio) ölçeği: Sıfır noktasının “yokluk” anlamına geldiği ve oranlamanın anlamlı olduğu ölçek türü. Örn: boy, kilo, yaş.