B
FEN BİLİMLERİ
- Aşağıda verilen ölçüm araçlarından hangisi temel bir büyüklüğe ait değildir?
A) Eşit kollu terazi
B) Dinamometre
C) Ampermetre
D) Fotometre
E) Termometre
Doğru cevap: D) Fotometre
Soru:
Aşağıda verilen ölçüm araçlarından hangisi temel bir büyüklüğe ait değildir?
Seçenekler:
A) Eşit kollu terazi
B) Dinamometre
C) Ampermetre
D) Fotometre
E) Termometre
Neden D şıkkı?
Fizikte temel büyüklükler ve bunlara ait temel birimler vardır. Bunlara karşılık kullandığımız ölçü aletleri de temel büyüklükleri ölçer:
- Eşit kollu terazi → Kütle ölçer → Kütle temel büyüklüktür.
- Ampermetre → Elektrik akımı şiddeti ölçer → Akım şiddeti temel büyüklüktür.
- Termometre → Sıcaklık ölçer → Sıcaklık temel büyüklüktür.
Dinamometre ise kuvvet ölçer. Kuvvet temel değil, türetilmiş büyüklüktür.
Ama burada soru “ölçüm aracının kendisi temel büyüklüğe ait mi?” diye soruyor. Terazi, ampermetre, termometre direkt temel büyüklükleri ölçerken, fotometre bunlardan biriyle ilişkilendirilmiş türetilmiş bir büyüklük ölçer.
- Fotometre → Işık şiddeti / aydınlanma şiddeti / parlaklık gibi fotometrik büyüklükleri ölçer.
Bu büyüklükler, temel büyüklüklerden (örneğin ışınım şiddeti, zaman vb.) türetilmiş büyüklüklerdir. Yani doğrudan temel büyüklük değildir.
Bu yüzden temel bir büyüklüğe ait olmayan ölçüm aracı fotometredir.
TERİMLER:
Ampermetre: Elektrik devresinde akım şiddetini ölçen cihaz.
Dinamometre: Bir cisme etki eden kuvvetin büyüklüğünü ölçen yaylı ölçü aleti.
Eşit kollu terazi: İki kolu eşit uzunlukta olan, kütle karşılaştırmak için kullanılan terazi.
Fotometre: Işık şiddeti, parlaklık gibi ışığa bağlı büyüklükleri ölçen cihaz.
Temel büyüklük: Diğer büyüklükler cinsinden tanımlanamayan, SI sisteminde temel kabul edilen büyüklükler (kütle, zaman, sıcaklık, akım şiddeti gibi).
Türetilmiş büyüklük: Birden fazla temel büyüklüğün matematiksel ilişkisiyle elde edilen büyüklük (kuvvet, hız, enerji gibi).