Aşağıdaki görsel diploit bir hücrenin gerçekleştirmekte olduğu bir hücre bölünmesinin evrelerinden birine aittir.
Sentrozom
İlgili hücre ve bölünme çeşidi için
I. 2n = 10 kromozomlu bir hayvan türüne ait üreme ana hücresinin mayozu olabilir.
II. n = 5 kromozomlu bir hayvan türüne ait vücut hücresinin mitozu olabilir.
III. 2n = 10 kromozomlu bir bitki türüne ait vücut hücresinin mitozu olabilir.
İfadelerinden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) I ve III
Önce soruyu okuyup şekli analiz edelim, sonra doğru seçeneği bulalım.
1. Şeklin Analizi
Görselde:
- Çekirdek zarı hâlâ belirgin.
- İçeride 3 çift (toplam 6) homolog kromozom var.
- Kromozomlar eşlenmiş (X şeklinde), ama iğ ipliklerine dizilmemiş; metafaz/hücre ortasına toplanma yok.
- Sitoplazmada iki sentrozom var, aralarında iplikler henüz belirgin gösterilmemiş.
Bu görüntü, mayoz I profaz evresine (özellikle eşleşmiş homolog kromozomların görüldüğü bir aşamaya) uygun; diploit ( 2n ) bir hücre gösteriliyor.
Yani: Diploit, eşey ana hücrelerinde görülen mayoz I evresine ait bir görüntü.
2. Önerileri Tek Tek İnceleyelim
Verilen ifadeler:
I. 2n = 10 kromozomlu bir hayvan türüne ait üreme ana hücresinin mayozu olabilir.
II. n = 5 kromozomlu bir hayvan türüne ait vücut hücresinin mitozu olabilir.
III. 2n = 10 kromozomlu bir bitki türüne ait vücut hücresinin mitozu olabilir.
Şekildeki hücrede toplam 6 kromozom (3 homolog çift) çizilmiş. Yani bu özel resimde 2n = 6 . Fakat testin mantığı “genel olarak bu evre hangi bölünmeye ait olabilir?” şeklinde; sayısal değerleri sadece “diploit mi / haploit mi”yiz diye kullanıyoruz.
I. ifade
- Üreme ana hücreleri diploit ( 2n ) tir.
- Mayoz I sırasında profaz evresinde homolog kromozom çiftleri bu şekilde görülür.
- Şekildeki durum mayoz I profaz ile uyumlu.
I. ifade mantık olarak doğru.
(Verilen 2n = 10 sayısı örnek; şekil sadece “diploit mayoz I” şemasını temsil ediyor.)
II. ifade
“$ n = 5 $ kromozomlu bir hayvan türüne ait vücut hücresinin mitozu olabilir.”
- Bir canlının vücut hücreleri normalde diploit ( 2n ) olur.
- “$ n = 5 kromozomlu tür” deniyorsa, bu türün **vücut hücreleri 2n = 10 **, **eşey hücreleri n = 5 $** olmalıdır.
- İfadede ise vücut hücresi için doğrudan “$ n = 5 $” denmiş → vücut hücresi için yanlış kromozom sayısı verilmiş.
Bu yüzden II. ifade yanlıştır.
III. ifade
“$ 2n = 10 $ kromozomlu bir bitki türüne ait vücut hücresinin mitozu olabilir.”
- Bitki vücut hücreleri de diploit ( 2n ) tir.
- Mitozun profaz evresinde de çekirdek içinde, eşlenmiş kromozomlar bu şekilde görülür.
- Yani şekil, mitoz profaz için de şematik olarak aynen kullanılabilir.
Bu nedenle III. ifade de doğrudur.
Resim, hem diploit eşey ana hücresinin mayoz I başlangıcı hem de diploit vücut hücresinin mitoz başlangıcı için kullanılabilir; ikisi de görsel olarak aynı tip şemadır.
3. Doğru Seçenek
Doğru ifadeler: I ve III
Cevap: E) I ve III
TERİMLER:
Diploit ( 2n ): Her kromozomdan iki tane (anne ve babadan gelen) bulunduran hücre tipi.
Haploit ( n ): Her kromozomdan bir tane bulunduran hücre tipi (ör: sperm, yumurta).
Mayoz bölünme: Üreme hücrelerini oluşturmak için yapılan, kromozom sayısını yarıya indiren bölünme türü.
Mitoz bölünme: Vücut hücrelerinde görülen, kromozom sayısını değiştirmeden iki özdeş hücre oluşturan bölünme.
Profaz: Hem mitozda hem mayozda, kromozomların kısalıp kalınlaştığı, çekirdek zarının kaybolmaya başladığı ilk evre.
