Önce resimdeki soruları netleştireyim, sonra tek tek çözeyim.
1. Soru
Verilenler (son terimler):
- X : … 2p^5
- Y : … 3p^3
- Z : … 3p^4
İstenen: Aşağıdaki özelliklerden hangileri X > Z > Y şeklinde sıralanır?
I. Elektronegatiflik
II. 1. İyonlaşma enerjisi
III. Değerlik elektron sayısı
Seçenekler:
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) I, II ve III
1.1. Önce elementleri bulalım
- 2p^5 sonlanan atom: 1s^2 2s^2 2p^5 → Flor (F)
- 3p^3 sonlanan atom: 1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^3 → Fosfor (P)
- 3p^4 sonlanan atom: 1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^4 → Kükürt (S)
Yani:
X = F, Y = P, Z = S
Periyodik tablo yerleri:
- F: 2. periyot, 17. grup (7A)
- P: 3. periyot, 15. grup (5A)
- S: 3. periyot, 16. grup (6A)
1.2. Özellikleri tek tek inceleyelim
I. Elektronegatiflik
Elektronegatiflik, periyotta soldan sağa artar, grupta yukarı çıkıldıkça artar.
- Aynı periyotta: P (5A) < S (6A) < Cl (7A)
Flor ise bir üst periyotta ve zaten en elektronegatif elementlerden.
Dolayısıyla:
F > S > P yani X > Z > Y
→ I. ifade DOĞRU
II. 1. İyonlaşma enerjisi
- iyonlaşma enerjisi de genel olarak:
- Periyotta soldan sağa artar,
- Grupta yukarı çıkıldıkça artar.
Karşılaştırma:
- F, 2. periyotta ve çok küçük yarıçaplı → iyonlaşma enerjisi yüksek.
- P ve S, 3. periyotta. Genel kural: P < S < Cl şeklinde bir artış bekleriz ama ayrıntıya girince:
- P: 3p^3 yarı dolu kararlı yapı
- S: 3p^4 (yarı doluluğu bozuyor)
Bu yüzden P’nin 1. iyonlaşma enerjisi S’den biraz daha büyük çıkar.
Gerçek sıralama:
F > P > S olur, yani X > Y > Z.
Bu, istenen X > Z > Y sıralamasına uymuyor.
→ II. ifade YANLIŞ
III. Değerlik elektron sayısı
- F (X): 2p^5 → 7 değerlik elektron
- S (Z): 3p^4 → 6 değerlik elektron
- P (Y): 3p^3 → 5 değerlik elektron
Bu açıdan:
X (7) > Z (6) > Y (5)
Yani tam istenen biçimde X > Z > Y.
→ III. ifade DOĞRU
1.3. 1. sorunun sonucu
X > Z > Y şeklinde sıralananlar:
- I. Elektronegatiflik
- III. Değerlik elektron sayısı
Cevap: E) I, II ve III değil; doğru olan I ve III → ama şıklar içinde “I ve III” yoksa, kitap baskı hatasıdır.
Fotoğrafta şıkları net göremiyorum; ama mantıksal olarak doğru özellikler I ve III.
Eğer soruda “I ve III” şıkkı varsa, işaretlenecek şık: I ve III olmalı.
2. Soru (10. soru)
Verilenler:
\begin{align}
X(g) + e^- &\rightarrow X^-(g) \quad \Delta H = -349 \ \text{kJ/mol} \\
Y(g) + e^- &\rightarrow Y^-(g) \quad \Delta H = +240 \ \text{kJ/mol} \\
Z(g) + e^- &\rightarrow Z^-(g) \quad \Delta H = -140 \ \text{kJ/mol} \\
\end{align}
Bu, elektron alma (1. elektron ilgisi) sırasında açığa çıkan/alınan enerji.
- \Delta H negatif → elektron alınca enerji açığa çıkar, süreç tercih edilir (iyonlaşma eğilimi yüksek).
- \Delta H pozitif → elektron alınca enerji harcanır, süreç zorlanır (iyonlaşma eğilimi düşük).
Değerleri büyüklük olarak karşılaştıralım (mutlak değer olarak):
- X : -349 → en büyük (en çok enerji açığa çıkar)
- Z : -140 → daha az ama yine de elektron almayı seviyor
- Y : +240 → elektron almak için enerji harcıyor, yani en isteksiz.
Negatif iyon oluşturma eğilimi sırası:
X > Z > Y
Seçeneklerde bu hangisine karşılık geliyorsa o doğru.
Dolayısıyla:
10. sorunun cevabı: X > Z > Y sırası olan şık.
İstersen 1. sorunun şıklarını tam net yazar mısın? Ona göre hangi harfin işaretlenmesi gerektiğini kesinleştirebilirim.
TERİMLER:
Değerlik elektron sayısı: Bir atomun en dış kabuğundaki (son katmanındaki) elektronların sayısı. Kimyasal bağ ve tepkimelerde en çok bunlar rol oynar.
Elektronegatiflik: Bir atomun, bağ yaptığı başka bir atomun elektronlarını kendine doğru çekme isteğinin ölçüsü.
İyonlaşma enerjisi: Gaz hâlindeki bir atomdan 1 elektron koparmak için gereken enerji. Ne kadar büyükse, elektronu koparmak o kadar zor.
