Yukarıdaki grafikte a yerine, I. X, Y ve Z aynı grup elementi ise elektron ilgisi, II. X, Y ve Z aynı periyot elementi ise 1. iyonlaşma enerjisi, III. X ve Y aynı periyot, X ve Z aynı grup elementi ise atom hacmi özelliklerinden hangileri yazılabilir?

, , , ,
1

17660887578237495621903270618709
176608875782374956219032706187091920×3409 1.06 MB

a
Atom numarası

Yukarıdaki grafikte a yerine,
I. X, Y ve Z aynı grup elementi ise elektron ilgisi,
II. X, Y ve Z aynı periyot elementi ise 1. iyonlaşma enerjisi,
III. X ve Y aynı periyot, X ve Z aynı grup elementi ise atom hacmi
özelliklerinden hangileri yazılabilir?

A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III

Genel açıklama: Görsel, periyodik tablo özellikleri (elektron ilgisi, birinci iyonlaşma enerjisi, atom hacmi) ile atom numarası ilişkisini sorgulayan çoktan seçmeli bir kimya sorusudur. Grafikte X, Y, Z için bir büyüklük “a”nın atom numarasına göre değişimi verilmiştir.

2

Doğru cevap: E) I, II ve III

1. Soruyu okuyalım

Grafikte a diye verilen büyüklük, X, Y ve Z için şu şekilde:

  • X: orta değerde
  • Y: en büyük
  • Z: en küçük

Yani Y > X > Z olacak bir periyodik özellik aranıyor. Aşağıdaki üç özellik için bu sağlanabiliyor mu diye bakıyoruz.

Verilen önermeler:

I. X, Y ve Z aynı grup elementi ise elektron ilgisi
II. X, Y ve Z aynı periyot elementi ise 1. iyonlaşma enerjisi
III. X ve Y aynı periyot, X ve Z aynı grup elementi ise atom hacmi

2. I. ifade: Aynı grupta elektron ilgisi

Aynı grupta inildikçe (yani atom numarası arttıkça) genelde elektron ilgisi azalır.
Grafikte de:

  • En büyük: Y
  • Sonra: X
  • En küçük: Z

Yani grup içinde yukarıdan aşağıya doğru Y → X → Z sıralaması olabilir.
Bu, elektron ilgisi için mümkündür.
:right_arrow: I doğru.

3. II. ifade: Aynı periyotta 1. iyonlaşma enerjisi

Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe (atom numarası arttıkça) 1. iyonlaşma enerjisi genelde artar.

Periyot içinde konumları uygun seçersek:

  • En sağda: Y (en büyük a değeri)
  • Ortada: X
  • Solda: Z (en küçük)

Bu durumda yine Y > X > Z elde ederiz.
Dolayısıyla grafikteki sıralama, aynı periyotta 1. iyonlaşma enerjisi için de olabilir.
:right_arrow: II doğru.

4. III. ifade: Atom hacmi (X–Y aynı periyot, X–Z aynı grup)

  • Aynı grupta aşağıya doğru inildikçe atom hacmi artar.
  • Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe atom hacmi azalır.

Uygun bir yerleştirme yapabiliriz:

  • X ve Z aynı grupta; Z, X’in üstünde olsun → hacim: \text{hacim: X > Z}
  • X ve Y aynı periyotta; Y, X’in sağında olsun → hacim: \text{hacim: X > Y}

Bu durumda:

  • X en büyük hacimli
  • Y ve Z daha küçük, ama relative sıralama grafikteki gibi seçilebilir
    (örneğin \text{hacim: X > Y > Z} veya \text{X > Z > Y} gibi).

Önermede sadece “atom hacmi olabilir mi?” deniyor; böyle bir düzenleme mümkün.
:right_arrow: III de doğru.

5. Sonuç

Üç özelliğin de grafikteki gibi Y > X > Z sıralamasını verebileceği bir durum tasarlanabildiği için:

Cevap: E) I, II ve III

TERİMLER:

Atom hacmi (atom yarıçapı): Bir atomun çekirdeğinden en dıştaki elektrona kadar olan uzaklık; pratikte atomun “büyüklüğü”.
Elektron ilgisi: Nötr bir atoma elektron eklendiğinde açığa çıkan enerji; atomun elektronu ne kadar “istekli” aldığı.
İyonlaşma enerjisi (1. iyonlaşma enerjisi): Gaz hâlindeki bir atomdan en dıştaki bir elektronun koparılması için gereken enerji.