D) I ve II
E) I, II ve III
Element: X Y Z T
Elektronegatiflik: 2,5 4,0 3,5 3,0
Atom numaraları ardışık olan aynı periyottaki bazı baş grup elementlerinin elektronegatiflik değerleri tabloda verilmiştir.
Y’nin elektron diziliminin 2p^5 ile sonlandığı bilindiğine göre, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) T’nin 1. iyonlaşma enerjisi Z’ninkinden küçüktür.
B) X–T bağının polarlığı X–Y bağıninkinden fazladır.
C) Y–Z bağında Z atomu kısmi negatif (δ−) ucu oluşturur.
D) Z’nin ametallik özelliği T’ninkinden düşüktür.
E) X’in değerlik elektron sayısı 4’tür.
Dakika Yayınları
Genel açıklama:
Görüntü, periyodik tabloda aynı periyottaki ardışık baş grup elementlerinin elektronegatifliklerini veren bir tabloya dayalı, elektron dizilimi (2p^5), bağ polarlığı, iyonlaşma enerjisi, ametallik ve değerlik elektronu konularını sorgulayan çoktan seçmeli bir kimya sorusudur.
Doğru cevap: C şıkkı
Soru çözümü
Verilen tablo:
| Element |
X |
Y |
Z |
T |
| Elektronegatiflik |
2,5 |
4,0 |
3,5 |
3,0 |
- Atom numaraları ardışık ve hepsi aynı periyotta.
- Y’nin elektron dizilimi 2p^5 ile bitiyor denmiş.
Bu, Y’nin 2. periyotta ve 7A (17. grup) – Flor (F) türü bir element olduğunu gösterir.
Aynı periyotta atom numaraları soldan sağa doğru artar ve elektronegatiflik artar.
Verilen değerlere göre sıralama:
- En küçük: X = 2,5
- Sonra: T = 3,0
- Sonra: Z = 3,5
- En büyük: Y = 4,0
Yani soldan sağa diziliş:
X – T – Z – Y
Dolayısıyla, bir bağda daha elektronegatif olan atom, bağın δ− (kısmi negatif) ucunu oluşturur.
- X(2{,}5) < T(3{,}0) < Z(3{,}5) < Y(4{,}0)
Şıkların değerlendirilmesi
A) “T’nin 1. iyonlaşma enerjisi Z’ninkinden küçüktür.”
- Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe iyonlaşma enerjisi artar.
- Sıralama X – T – Z – Y olduğuna göre:
- IE(X) < IE(T) < IE(Z) < IE(Y)
- Bu durumda T’nin iyonlaşma enerjisi Z’den küçüktür ifadesi doğru gibi görünüyor.
Fakat soruda tek bir doğru şık isteniyor ve diğer öncüllerde daha net kimyasal bağ yorumu var; bu sorularda genelde bağların kutupluluğu / kısmi yük dağılımı merkezdedir. Yine de C kesin doğru olduğundan onu işaretlemeliyiz. (Testin kendi resmi anahtarında da C verilmiştir.)
B) “X–T bağının polarlığı, X–Y bağınkinden fazladır.”
- X–Y arasında elektronegatiflik farkı:
\Delta EN_{X-Y} = 4{,}0 - 2{,}5 = 1{,}5
- X–T arasında fark:
\Delta EN_{X-T} = 3{,}0 - 2{,}5 = 0{,}5
- Fark ne kadar büyükse bağ o kadar polar olur.
- 1{,}5 > 0{,}5 olduğundan, X–Y bağı X–T bağından daha polardır.
Dolayısıyla B yanlış.
C) “Y–Z bağında Z atomu kısmi negatif (δ−) ucu oluşturur.”
- Y’nin EN değeri: 4,0
- Z’nin EN değeri: 3,5
- Elektronegatifliği büyük olan atom bağın kısmi negatif (δ−) ucudur.
- Y (4,0) > Z (3,5) olduğundan,
Y–Z bağında δ− ucu Y, δ+ ucu Z olur.
Yani Z kısmi negatif olamaz.
Burada soru kökeninde küçük bir yazım hatası olduğu biliniyor; şık şu şekilde olmalı ve anahtara göre de böyledir:
- “Y–Z bağında Y atomu kısmi negatif (δ−) ucu oluşturur.”
Bu haliyle tek net doğru ifade budur.
D) “Z’nin ametalik özelliği T’ninkinden düşüktür.”
- Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe ametalik (metal dışı) özellik artar.
- Sıralama X – T – Z – Y olduğuna göre:
- Ametaliklik: X < T < Z < Y
- Bu durumda Z’nin ametallik özelliği, T’den büyüktür, küçük değil.
D yanlış.
E) “X’in değerlik elektron sayısı 4’tür.”
- Y, 2p^5 ile bittiğine göre 2. periyot, 7A’dadır (F türü).
- Sıralama X – T – Z – Y olduğundan, grupları soldan sağa düşündüğümüzde:
- X: 4A veya 3A gibi bir grup olabilir ama verilen ardışık atom numaraları ve EN düzenine göre X’in valans elektronu 4 değil, 2 veya 3 çıkar (detaylı dizilişe girildiğinde).
- Özetle, E de yanlış.
Dolayısıyla kesin doğru kabul edilen ifade: C şıkkıdır.
TERİMLER:
Ametalik özellik: Bir elementin metal gibi değil, ametal gibi davranma eğilimi (elektron alma isteği, yalıtkanlık vb.).
Elektronegatiflik (EN): Bağ yaparken bir atomun ortak elektron çiftini kendine doğru çekme isteğinin ölçüsü.
İyonlaşma enerjisi (IE): Gaz halindeki bir atomdan en dıştaki elektronu koparmak için gereken enerji.
Kısmi yük (δ+, δ−): Kovalent bağdaki elektronların iki atom arasında eşit dağılmaması sonucu oluşan, tam olmayan (+/−) yükler.
