Sel ve taşkın, genel olarak ani ve şiddetli yağmurlar ve kar erimeleri sonucu gerçekleşir.
Bu afetin meydana gelmesi sonucunda, aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?
A) Can kaybı ve yaralanmaların görülmesi
B) Binaların ve altyapıların zarar görmesi
C) Sel sularının içme suyuna karışmasıyla salgın hastalıklar yaşanması
D) Verimli alüvyonları sürükleyen taşkınların tarımsal verimi artırması
E) Kıyılarda akıntılara bağlı olarak tsunamilerin ortaya çıkması
Genel açıklama: Görsel, sel ve taşkınların nedenleri ve sonuçlarıyla ilgili, hangisinin beklenmeyeceğini soran çoktan seçmeli bir coğrafya/afet bilgisi sorusunu içermektedir.
Soruyu önce yazıya dökeyim, sonra cevabı vereyim.
Soru (35)
“Sel ve taşkın, genel olarak ani ve şiddetli yağışlarla ve kar erimeleri sonucu gerçekleşir.
Bu afetin meydana gelmesi sonucunda, aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?”
A) Can kaybı ve yaralanmaların görülmesi
B) Binaların ve altyapıların zarar görmesi
C) Sel sularının içme suyuna karışmasıyla salgın hastalıklar yaşanması
D) Verimli alüvyonları sürükleyen taşkınların tarımsal verimi artırması
E) Kıyılarda akıntılara bağlı olarak tsunamilerin ortaya çıkması
Doğru cevap: E seçeneği
E) “Kıyılarda akıntılara bağlı olarak tsunamilerin ortaya çıkması”
Sel ve taşkın ile tsunami arasında doğrudan bir neden–sonuç ilişkisi yoktur. Tsunami genellikle deniz tabanındaki deprem, volkanik patlama, denizaltı heyelanı gibi olaylarla oluşur; akarsu taşkını ya da sel buna sebep olmaz. Bu yüzden “beklenmez” denilen etki budur.
Diğer seçenekler neden beklenir?
-
A) Can kaybı ve yaralanmaların görülmesi
Sel ve taşkınlarda insanlar suya kapılabilir, boğulma, yaralanma, göçük altında kalma gibi sonuçlar çok sık görülür. Yani beklenen bir etkidir.
-
B) Binaların ve altyapıların zarar görmesi
Köprüler, yollar, kanalizasyon sistemleri, evler, iş yerleri sel sularıyla tahrip olabilir. Selin doğrudan etkilerindendir, bu da beklenen bir durumdur.
-
C) Sel sularının içme suyuna karışmasıyla salgın hastalıklar yaşanması
Sel suları kanalizasyon, çöp, atıklarla karışarak içme sularını kirletir. Bu da salgın hastalıklara yol açabilir; yine sel sonucunda beklenen bir etkidir.
-
D) Verimli alüvyonları sürükleyen taşkınların tarımsal verimi artırması
Bazı taşkınlar, özellikle geniş ova alanlarında, geride verimli alüvyon (ince, besin maddesi zengin toprak) bırakabilir. Bu da uzun vadede tarımsal verimi artırabilir. Yani selin olumsuz etkilerinin yanında bazı olumlu etkileri de olabilir. Bu yüzden bu da beklenebilir bir sonuçtur.
Özet:
- Beklenmeyen (yanlış): E
- Diğerlerinin hepsi, sel ve taşkının doğrudan ya da dolaylı beklenen sonuçlarıdır.
TERİMLER:
Alüvyon: Akarsuların taşıyıp biriktirdiği, genelde ince taneli ve verimli toprak.
Sel: Kısa sürede yağan şiddetli yağış veya ani kar erimesi sonucu, normal yataklarının dışına çıkan ve çevreye zarar veren akarsu/su taşkını.
Taşkın: Akarsuyun debisinin artmasıyla yatağından taşarak çevresini su altında bırakması olayı.
Tsunami: Deniz tabanındaki deprem, volkanik patlama veya büyük heyelanlar sonucu oluşan, kıyılara vurduğunda çok yıkıcı olabilen dev dalgalar.
