2026-TYT/FEN
- Aşağıda laboratuvar koşullarında gerçekleştirilecek bir deneyle ilgili bilgiler verilmiştir.
Deneyin amacı: Kirecin ve kostik sodanın yağ, saç ve deriye etkisini gözlemlemek.
Araç ve gereç: NaOH (kostik) ve Ca(OH)2 (sönmüş kireç) çözeltileri, bitkisel yağ, hayvan derisi, saç teli, deney tüpü, kibrit, ispirto ocağı
Dikkat:
[tehlike piktogramları]
Buna göre bu deney yapılırken uyulması gereken iş sağlığı ve güvenliği kuralları arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?
A) Kıyafetlere zarar verici maddeler olduğundan koruyucu elbise veya tulum giyilmelidir.
B) Yangın çıkarabilecek malzemeler olduğundan gerekli önlemler alınmalıdır.
C) Göz sağlığı için zararlı maddeler olduğundan gözlük kullanılmalıdır.
D) Patlama özelliği olan maddeler olduğundan tutuşturuculardan uzak tutulmalıdır.
E) Metalleri ve dokuları aşındırıcı maddeler olduğundan gerekli önlemler alınmalıdır.
Genel açıklama:
Görüntü, TYT/Fen alanından laboratuvar güvenliği konulu bir çoktan seçmeli soru içeriyor. NaOH ve Ca(OH)2 ile yapılan deneyde güvenlik uyarıları ve piktogramlar verilerek hangi iş sağlığı ve güvenliği kuralının uygun olmadığı soruluyor.
Önce resimdeki soruyu okuyup cevabı vereyim, sonra da kısaca nedenini açıklayayım.
Soru (özet)
Deneyde kullanılan maddeler:
- NaOH (sodyum hidroksit, kostik soda)
- Ca(OH)₂ (sönmüş kireç)
- Deterjan, sabun yağı vb. yanıcı olmayan, fakat aşındırıcı / tahriş edici özellikte maddeler.
Verilen piktogramlar:
- Yanıcı olmayan, ama aşındırıcı, ciddi göz tahrişi, cilt tahrişi vb. uyarılar
- Kişisel koruyucu donanım gerektiren işaretler (gözlük, eldiven, önlük vb.)
Soru:
“Buna göre bu deney yapılırken uyulması gereken iş sağlığı ve güvenliği kuralları arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?”
Şıklar (kısaltarak yazıyorum):
A) Kıyafetlere zarar verici maddeler olduğundan koruyucu elbise ve iş önlüğü giyilmelidir.
B) Yangın çıkarabilecek malzemeler olduğundan gerekli tedbirler alınmalıdır.
C) Göz sağlığı için zararlı maddeler olduğundan gözlük kullanılmalıdır.
D) Patlayıcı özellikli olan maddeler olduğundan tutuşturuculardan uzak tutulmalıdır.
E) Metalleri ve dokuları aşındırıcı maddeler olduğundan gerekli önlemler alınmalıdır.
Doğru cevap
Doğru cevap: D şıkkı
(D şıkkının yanında senin de işaretlediğin tik doğru görünüyor.)
Neden D şıkkı?
Bu deneyde kullanılan maddeler:
- NaOH ve Ca(OH)₂:
- Aşındırıcı (korozif)
- Cilt ve göz için ciddi tahriş edici
- Kıyafetleri, metalleri ve canlı dokuları aşındırabilir.
- Ama patlayıcı değildir.
- Yağ, sabun, deterjan vb.:
- Yanıcı olsalar bile burada patlayıcı madde veya patlayıcı karışım söz konusu değil.
- Soruda verilen piktogramlarda da patlayıcı işareti yok.
Bu yüzden:
- A şıkkı: Koruyucu elbise/önlük giyilmeli → Gerekli ve doğru.
- B şıkkı: Yanma / yangın riski için tedbir → Yanıcı maddeler olabileceği için mantıklı.
- C şıkkı: Gözlük takılmalı → NaOH ve benzeri bazlar için kesinlikle gerekli.
- E şıkkı: Metalleri ve dokuları aşındırıcı → NaOH için doğru (korozif).
Ama:
- D şıkkı: “Patlayıcı özellikli maddeler olduğundan…”
Deneyde kullanılan maddelerin patlayıcı özelliği yok. Dolayısıyla bu uyulması gereken bir kural değil, sorunun istediği “yoktur” ifadesine uyan şık D.
İstersen bu tip Laboratuvar güvenlik piktogramlarını (alev, kafatası, aşındırıcı, ünlem vb.) tek tek kısa bir özetle anlatmamı da isteyebilirsin.
