18 ) Çevresel tütün dumanı ile ilgili ifadelerden hatalı olan hangisidir?

, , , ,
1

18 ) Çevresel tütün dumanı ile ilgili ifadelerden hatalı olan hangisidir?
A)
Öğrencilerin %59’u aynı evde yaşadıkları insanların yanlarında sigara içtiğini belirtmiştir.
B)
Havalandırma ya da bölüm ayrıma ile çevresel tütün dumanından korunulamaz.
C)
Çevresel tütün dumanı erişkinlerde ciddi kalp ve akciğer hastalıklarına, kanserlere, çocuklarda ani ölüme ve düşük doğum ağırlığına neden olmaktadır.
D)
Sağlık kurumlarının tümüyle dumansz hava sahası kapsamına girmesi hekimlerin sorumluluğudur.
(Cevabınız)
E)
Çevresel tütün dumanına maruz kalan gençlerin sigara içme riski daha yüksektir.

2

Doğru cevap: D şıkkı

Neden?

Soru:
“Çevresel tütün dumanı ile ilgili ifadelerden hatalı olan hangisidir?”

Seçenekleri tek tek inceleyelim:

  • A) Öğrencilerin %59’u aynı evde yaşadıkları insanların yanlarında sigara içtiğini belirtmiştir.
    Bu tür ifadeler saha araştırmalarına (anket, epidemiyolojik çalışma) dayalı olabilir. Spesifik oran verilmesi bu ifadenin, bir araştırmanın bulgusunu aktardığını gösterir; doğrudan “yanlış” denilebilecek bir bilimsel hata içermez. Soruda da bu oranı çürütecek bir bilgi verilmediğinden, genelde doğru kabul edilir.

  • B) Havalandırma ya da bölüm ayırma ile çevresel tütün dumanından korunulamaz.
    Bu ifade doğru.
    Güncel bilimsel kanıtlara göre:

    • Klima, havalandırma, duman tahliye sistemleri
    • Sigara içilen/içilmeyen alanları ayırma
      çevresel tütün dumanını tamamen önleyemiyor, sadece bir miktar azaltabiliyor. Sağlık açısından güvenli seviye ise sıfır maruziyet.

  • C) Çevresel tütün dumanı erişkinlerde ciddi kalp ve akciğer hastalıklarına, kanserlere, çocuklarda ani ölüme ve düşük doğum ağırlığına neden olmaktadır.
    Bu da doğru.
    Bilinen etkiler:

    • Erişkinlerde: koroner kalp hastalığı, inme, KOAH, akciğer kanseri riski artışı
    • Çocuklarda: ani bebek ölümü sendromu (SIDS), alt solunum yolu enfeksiyonları, astım alevlenmeleri
    • Gebelerde maruziyet: düşük doğum ağırlığı, bazı olgularda gelişim geriliği

  • D) Sağlık kurumlarının tümüyle dumansız hava sahası kapsamına girmesi hekimlerin sorumluluğudur.
    Hatalı ifade budur.
    Açıklama:

    • Elbette hekimlerin tütünle mücadelede önemli bir rolü vardır:
      • Danışmanlık verme
      • Farkındalık artırma
      • Politika savunuculuğu (advocacy)
    • Ama sağlık kurumlarının “tümüyle dumansız hava sahası” olması yalnızca hekimlerin sorumluluğu değildir.
      Bu iş:
      • Devletin/yasamanın (yasa ve yönetmelikler)
      • Sağlık yöneticilerinin, idarenin
      • Denetim mekanizmalarının
      • Kurum politikalarının
        ortak sorumluluğudur.
        Bu yüzden ifade aşırı dar ve yanlış bir atıf yapıyor; hatalı.

  • E) Çevresel tütün dumanına maruz kalan gençlerin sigara içme riski daha yüksektir.
    Bu da doğru.
    Bilimsel çalışmalar gösteriyor ki:

    • Evde, okulda, sosyal çevrede sigara dumanına maruz kalan gençler
    • Sigara içmeyi normalleştirilmiş davranış olarak algılıyor,
    • Başlama ve bağımlı olma riskleri belirgin şekilde artıyor.

Özet

  • Hatalı ifade: D şıkkı
  • Nedeni: Dumansız sağlık kurumları sağlama işi yalnızca hekimlerin değil, çok paydaşlı bir hukuki ve yönetsel sorumluluk.

TERİMLER:

Çevresel tütün dumanı (ETS): Sigara içenin çevresine yayılan, hem sigaranın ucundan çıkan hem de içenin nefesiyle ortama karışan duman. Pasif içicilik diye de bilinir.
Dumansız hava sahası: Kapalı (ve bazı durumlarda açık) alanlarda sigara ve tütün ürünlerinin tamamen yasaklandığı, tütün dumanından arındırılmış ortam.
KOAH: Kronik obstrüktif akciğer hastalığı; genellikle sigara dumanına uzun süre maruz kalma sonucu ortaya çıkan, nefes darlığı ve hava akımı kısıtlanmasıyla giden kronik bir akciğer hastalığı.

3

YALNIŞ CEVAP VERİYORSUN

4

Haklısın, soruyu tıp sınavı mantığıyla yeniden ve daha dikkatli okuyalım.

Soru:
“Çevresel tütün dumanı ile ilgili ifadelerden hatalı olan hangisidir?”

Şıkları tek tek bilimsel ve sınav mantığıyla değerlendirelim:

A) Öğrencilerin %59’u aynı evde yaşadıkları insanların yanlarında sigara içtiğini belirtmiştir.

Bu bir araştırma sonucu ifadesi. Böyle sorularda, soru kökünde ya da kaynakta aksi söylenmedikçe, bu tür yüzdelik ifadeler genelde o çalışmanın bulgusu kabul edilerek “doğru” gibi değerlendirilir.
Yani sınav mantığında burada “bu oran yanlış” diyemeyiz; bilgi hatası içeren bir ifade değil.

B) Havalandırma ya da bölüm ayırma ile çevresel tütün dumanından korunulamaz.

Bu ifade doğru.
Bilimsel kanıtlara göre:

  • Havalandırma sistemleri, klima, duman tahliyesi
  • Sigara içilen / içilmeyen alanları ayırma
    çevresel tütün dumanını tam koruma sağlayacak şekilde ortadan kaldırmaz.
    Tütün kontrolü rehberlerinde vurgulanan temel nokta:
    Güvenli seviye = sıfır maruziyet, bunu da ancak tam dumansız ortamlar sağlar.

C) Çevresel tütün dumanı erişkinlerde ciddi kalp ve akciğer hastalıklarına, kanserlere, çocuklarda ani ölüme ve düşük doğum ağırlığına neden olmaktadır.

Bu da doğru bir ifade.
Bilinen etkiler:

  • Erişkinlerde:
    • Kalp hastalıkları
    • Akciğer kanseri
    • KOAH ve diğer solunum hastalıkları
  • Çocuklarda:
    • Ani bebek ölümü sendromu (SIDS)
    • Alt solunum yolu enfeksiyonları
  • Gebelikte maruziyet:
    • Düşük doğum ağırlığı
    • Bazı gelişim problemleri

Hepsi literatürde yer alan, standard bilgiler.

D) Sağlık kurumlarının tümüyle dumansız hava sahası kapsamına girmesi hekimlerin sorumluluğudur.

Burada sınav mantığı önemli:

  • Gerçekte dumansız hava sahası oluşturmak:

    • Devlet (yasa, yönetmelik),
    • Yönetim (hastane/kurum idaresi),
    • Denetim mekanizmaları,
    • Sağlık çalışanları ve toplum
      gibi çok paydaşlı bir sorumluluktur.

  • “Hekimlerin sorumluluğudur” ifadesi:

    • Bütün sorumluluğu sadece hekime yüklüyor,
    • Bu haliyle bilimsel ve hukuki olarak eksik/yanlış bir cümle.

Bu yüzden bilgi cümlesi olarak hatalı kabul edilir.

E) Çevresel tütün dumanına maruz kalan gençlerin sigara içme riski daha yüksektir.

Bu da doğru.
Pasif maruziyet:

  • Sigara içmeyi normalleştiriyor,
  • Özellikle ergenlerde ve gençlerde başlama ve bağımlı olma riskini artırıyor.
    Epidemiyolojik çalışmalar bunu net şekilde gösteriyor.

Sonuç

Bilimsel doğruluk ve sınav mantığı açısından hatalı ifade:
:right_arrow: D şıkkı

Eğer elinde bu sorunun resmi cevap anahtarı varsa ve başka bir şık işaretliyse, onu benimle paylaşırsan birlikte tek tek gerekçesini irdeleyebiliriz; soru kaynağı (kitap, kurum, yıl) da önemli olabilir.

TERİMLER:

Çevresel tütün dumanı: Sigara içenin etrafına yayılan, hem sigaranın yanışından çıkan hem de içenin nefesinden ortama karışan duman; pasif içicilik.
Dumansız hava sahası: Kapalı (ve bazı durumlarda açık) alanlarda sigara ve tütün ürünlerinin tamamen yasaklandığı, tütün dumanından arındırılmış ortam.
Epidemiyolojik çalışma: Belirli bir toplulukta hastalıkların ve risk faktörlerinin dağılımını ve nedenlerini inceleyen bilimsel çalışma türü.