Önce resimdeki soruları düzgünce yazayım, sonra tek tek çözelim.
7. Soru
Soru:
Periyodik sistemin 15. grubunda bulunan azot (N) elementi bileşiklerinde (-3) ile (+5) arasında yükseltgenme basamağına sahip olabilir.
Buna göre, azot elementinin aşağıdaki bileşiklerden hangisini oluşturması beklenmez?
A) NH_3
B) HNO_3
C) N_2O_5
D) Na_3N
E) NO_3^-
Çözüm
Verilen aralık: -3 ile +5 arası (uçlar dahil).
Şimdi her bileşikte N’in yükseltgenme basamağını bulalım:
-
A) NH_3
- H: +1
- Toplam 0 olduğuna göre:
N + 3\cdot(+1) = 0 \Rightarrow N = -3
⇒ Uygun ( -3 aralıkta var).
-
B) HNO_3
- H: +1 , O: -2
1 + N + 3\cdot(-2) = 0 \Rightarrow 1 + N - 6 = 0 \Rightarrow N = +5
⇒ Uygun ( +5 aralıkta var).
-
C) N_2O_5
- O: -2
2N + 5\cdot(-2) = 0 \Rightarrow 2N - 10 = 0 \Rightarrow N = +5
⇒ Uygun.
-
D) Na_3N
- Na: +1
3\cdot(+1) + N = 0 \Rightarrow N = -3
⇒ Uygun.
-
E) NO_3^- (nitrat iyonu)
- Yük: -1 , O: -2
N + 3\cdot(-2) = -1 \Rightarrow N - 6 = -1 \Rightarrow N = +5
⇒ Bu da aralık içinde.
Görüldüğü gibi hepsinde N’in yükseltgenme basamağı -3 ile +5 arasında.
Bu yüzden, sorunun kökünde bir hata var; verilen şıklardan hiçbiri “oluşturması beklenmez” diyebileceğimiz bir bileşik değil. Hepsi normal, bilinen azot bileşikleri.
- Eğer öğretmenin/basımın orijinalinde başka bir aralık yazıyorsa (mesela -3 ile +3 arası gibi), o durumda:
- HNO_3 , N_2O_5 ve NO_3^- (yani +5 olanlar) aralığa uymazdı.
- Ama fotoğrafta (-3) ile (+5) arası yazdığı için mantıken doğru cevap: “Hiçbiri” olmalı; fakat böyle bir şık yok.
Sonuç (7. soru): Verilen haliyle soru hatalı, seçeneklerde “beklenmez” denecek bileşik yok.
8. Soru
Soru:
Hidrojen elementi metalhidür bileşiklerinde (-1), diğer bileşiklerde ise (+1) yükseltgenme basamağına sahiptir.
Buna göre,
I. H_2Cr_2O_7
II. LiH
III. H_2O
bileşiklerinden hangilerinde hidrojen elementinin yükseltgenme basamağı $ (+1)$’dir?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) I ve III
Temel bilgi
- Metalhidür: Hidrojen + metal ( NaH, CaH_2, LiH gibi).
- Bu tür bileşiklerde H: -1 .
- Diğer tüm bileşiklerde (asitler, su, oksiasitler vs.) H: +1 kabul edilir.
İnceleme
-
I. H_2Cr_2O_7
- Burada hidrojen metal ile değil, oksijen/krom içeren asidik bir bileşikte.
- Metalhidür değil ⇒ H: +1 .
-
II. LiH
- Li: metal, formül tipik bir metalhidür.
- Metalhidür ⇒ H: -1 .
-
III. H_2O
- Su, metalhidür değil.
- Diğer bileşikler sınıfında ⇒ H: +1 .
Dolayısıyla H’nin yükseltgenme basamağı +1 olanlar:
I ve III
Doğru cevap (8. soru): \boxed{E}
TERİMLER:
Metalhidür: Hidrojenin bir metal ile doğrudan bağ yaparak oluşturduğu bileşikler. Bu bileşiklerde hidrojen -1 yükseltgenme basamağındadır.
Yükseltgenme basamağı (oksidasyon basamağı): Bir atomun, bağ yaptığı bileşikteki “etkin yükü” gibi düşünülen, elektron alış-verişini takip etmeye yarayan sayı.
